Als John Roberts en Barack Obama elkaars pad kruisen

Misschien zullen we nooit weten wat er zich in het hoofd van John Roberts jr. afspeelde, op het moment dat hij besloot Obama’s Affordable Care Act te redden. Gevraagd naar zijn motieven, zei de  voorzitter van het Hooggerechtshof dit weekend dat hij naar een onneembaar fort op een eiland zou vluchten, om die vraag te

Opperrechter John Roberts

Misschien zullen we nooit weten wat er zich in het hoofd van John Roberts jr. afspeelde, op het moment dat hij besloot Obama’s Affordable Care Act te redden. Gevraagd naar zijn motieven, zei de  voorzitter van het Hooggerechtshof dit weekend dat hij naar een onneembaar fort op een eiland zou vluchten, om die vraag te ontwijken. In tegenstelling tot politici leggen rechters in Amerika geen publieke verantwoording af. Ze doen uitspraak, geven een motivering, en daar zult u het mee moeten doen.

Het opmerkelijke vonnis is historisch als Nixon in China, veertig jaar geleden, oordeelde columnist Charles Krauthammer. Maar weinigen hadden het voor mogelijk gehouden dat het ‘individuele mandaat’ in Obama’s zorgwet stand zou houden in het Hooggerechtshof. Vijf van de negen rechters zijn door Republikeinse presidenten benoemd. Washington is tot het bot gepolariseerd. En het is een verkiezingsjaar. Dat het uitgerekend de Republikein Roberts was die de doorslag gaf, had geen enkele Hooggerechtshof-watcher voorspeld.Het Hooggerechtshof deed een oude reputatie eer aan: niets, maar dan ook niets wordt hier gelekt.

Naar het waarom is het gissen. Krauthammer geeft de verklaring die de meeste analisten volgen. Roberts is een gestaald conservatief. Werkte voor Ronald Reagan, werd benoemd door George W. Bush, en volgt als voorzitter van het Hof een consequente, conservatieve lijn. Maar er is ook Roberts de jurist, die bezorgd is over het schadelijke effect van de polarisatie voor het gezag van zijn instituut. Mogelijk meende hij die negatieve spiraal te doorbreken door niet met het conservatieve blok mee te stemmen, maar de meer progressieve vleugel te steunen. Hij was zich ervan bewust dat het Hof een vergaande uitspraak zou doen als het Obama’s zorgwet grotendeels zou wegstemmen: zoiets was nooit eerder gebeurd en zou de reputatie van zijn college schaden.

Dit bericht van CBS News biedt steun aan de theorie. Roberts was volgens enkele bronnen aanvankelijk van plan de conservatieven te volgen, maar veranderde van mening toen hij de berichtgeving en het maatschappelijk debat volgde.

In conservatieve kring gaat een andere theorie rond, in de wereld geholpen door talshow-host Michael Savage. Roberts zou zijn gedrogeerd wegens epilipsie-medicatie. Het is een niet-onderbouwde complottheorie, die ik hier noem om aan te geven dat velen in conservatieve kring razend en verbijsterd tegelijk zijn.

Het is hoe dan ook een thriller - een gebeurtenis die nog vaak beschreven zal worden, en ongetwijfeld nog eens wordt verfilmd. Wat meehelpt, is de gecompliceerde relatie tussen Roberts en Obama, beide Harvard-juristen. Obama voerde als senator in 2005, vlak voor de benoeming van Roberts, actief campagne tegen hem. Hij stemde tegen, en motiveerde die stem met een stevige afwijzing, die Roberts niet zal zijn vergeten. Obama zei destijds:

The problem I had is that when I examined Judge Roberts’ record and history of public service, it is my personal estimation that he has far more often used his formidable skills on behalf of the strong in opposition to the weak.

En wie herinnert zich nog deze minder geslaagde samenwerking tussen Roberts en Obama? De inauguratie van Obama in 2009 werd door Roberts geleid, en al na een zin gaat het mis. Obama liet Roberts later terugkomen naar het Witte Huis om de plechtigheid over te doen, voor het geval iemand het gestuntel zou aangrijpen om de rechtsgeldigheid van zijn benoeming te betwisten.

Hoe lastig de relatie tussen de twee ook mag zijn, Obama zal hem nu dankbaar zijn. Als Roberts anders had gestemd, was Obama’s campagne in buitengewoon zwaar weer gekomen.