Zeg chef, ik zit even een paar maanden in Azië

Aan het strand op de Filippijnen bedenk je hoe lekker het zou zijn om er eens écht lang tussenuit te gaan. Om eindelijk die wereldreis te maken. Goed nieuws voor reizigers in spe: onbetaald verlof is tegenwoordig zo geregeld.

Geert Neefs en Jolanda van Gool reisden in 2010 door India, Nepal, Tibet, China en Indonesië. Hier staan ze voor het Potala Palace in Tibet. Foto privébezit

In Thailand verliefd geworden op de Aziatische keuken, het weer of de vriendelijke bevolking? Vraag je baas om een paar maanden onbetaald verlof. Voor je het weet, zit je weer op een idyllisch Thais eiland. En ach, als je er toch bent en de tijd hebt, dan pak je de rest van Zuidoost-Azië toch ook meteen even mee?

Tien jaar geleden, zegt psychotherapeute en coach Carien Karsten, dachten mensen lang na of ze een sabbatical zouden nemen. Hoe gingen ze dat regelen op hun werk? Hoe moest het verder met hun carrière? Waar gingen ze naartoe? Hoe lang zouden ze weg blijven? Waar haalden ze het geld vandaan? „Typisch zo’n onderwerp waarover mensen bléven twijfelen.”

Nu organiseren mensen die zin in of behoefte aan een sabbatical hebben, deze gewoon. Alsof het niks is. „Van november tot maart ben ik er even niet, zeggen ze dan. Mensen zijn ondernemender en flexibeler dan vroeger. Als ze op reis willen, doen ze dat. Zonder er lang bij stil te staan.”

Karsten, die zelf elf jaar geleden met haar man voor drie maanden naar Australië vertrok (waarover zij samen het boek Sabbatical. Van droom naar daad schreven), ziet twee oorzaken van die lagere drempel.

Eén: mensen reizen tegenwoordig in de vakantie al verder dan vroeger. Met de caravan naar Frankrijk? Nee hoor, lekker twee weken naar Tibet. En bovenop zo’n berg klinkt het wel heel aanlokkelijk om ‘eens wat langer weg te gaan’.

Twee: werkgevers zijn eraan gewend geraakt dat medewerkers flexibiliteit eisen. „Tien jaar geleden moest ik mensen mentaal voorbereiden op hét gesprek met hun baas”, zegt Karsten. „Maar tegenwoordig is het helemaal geen uitdaging meer om toestemming te krijgen voor onbetaald verlof. En er zijn veel meer zzp’ers. Zij zijn hun eigen baas en bepalen zelf of ze gaan of niet.”

Een verre reis maken hoeft ook geen onderbreking van je carrière meer te betekenen, constateert Karsten. Door alle technologische ontwikkelingen kunnen mensen hun werk soms vanaf een tropisch oord (gedeeltelijk) voortzetten.

Of mensen door de aanhoudende economische crisis voorzichtiger worden met het nemen van een sabbatical? Het klinkt aannemelijk. Het consumentenvertrouwen is de afgelopen jaren afgenomen; mensen zijn terughoudender met geld uitgeven. Hoewel er bij een gemiddeld huishouden 40.000 euro op de spaarrekening staat, besteden Nederlanders hun geld minder scheutig.

Het vinden van een baan is bovendien lastig. Bedrijven voeren kostenbesparingsprogramma’s door die soms gepaard gaan met gedwongen ontslagen. En wie zegt dat jij mag blijven als je net maanden op reis bent weggeweest?

De hypothese is niet te toetsen. Nergens wordt geregistreerd hoeveel Nederlanders onbetaald verlof opnemen om een verre reis te maken en of dat de afgelopen jaren meer of minder is geworden. „Als een werknemer met zijn werkgever afspraken maakt over onbetaald voor een andere reden dan zwangerschap, ouderschap of zorg heeft dat geen wettelijke basis, en dan hebben we daar geen zicht op”, zegt Nico Mokveld van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Ook is nergens in de statistieken terug te vinden hoeveel Nederlanders voor een langere periode op reis gaan. Het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen houdt alleen bij of mensen op vakantie gaan, niet hoe lang ze wegblijven. Hoeveel mensen hun baan opzeggen om te gaan reizen, of hoeveel mensen in between jobs naar een ver oord vertrekken, is al helemaal niet bekend.

Een inventarisatie onder bedrijven laat zien hoe met verzoeken om onbetaald verlof wordt omgegaan. Bij bedrijven als Philips, Ahold, Unilever, PostNL en Rabobank mogen vaste medewerkers onbetaald verlof opnemen. Vaak zit daar wel een maximum aan. Bij Ahold en Philips is dat een jaar, bij Unilever en PostNL zes maanden.

ING heeft in 2010 een nieuwe verlofregeling ingevoerd. Medewerkers mogen vier weken tot drie maanden onbetaald verlof opnemen, of nog langer – mits in overleg. „Die regeling is niet voor niets gemaakt”, zegt Nicoline Pruijmboom van de HR-afdeling. „Er was veel vraag naar. En er wordt ook behoorlijk gebruik van gemaakt. Ik heb daar helaas geen cijfers van omdat het niet altijd op dezelfde manier is bijgehouden.”

Er zijn ook bedrijven waar medewerkers „vrijwel nooit” om onbetaald verlof vragen. Zoals bij advocatenkantoor Allen & Overy, in Amsterdam. Hier werken relatief veel jonge, net afgestudeerde advocaten. „Zij maken vrij steil carrière. Dan is het niet handig om jezelf een afwezigheid van een paar maanden toe te staan”, legt bestuurssecretaris Mieke de Vos uit.

Vrijwel altijd moeten medewerkers met hun directe leidinggevende overleggen wat het beste moment of de beste periode is om te vertrekken. In veel gevallen kunnen zij terugkeren op hun oude plek, of op een vergelijkbare plek in het concern. Unilever geeft geen baangarantie bij onbetaald verlof, „maar we doen wel ons best”.

Bedrijven houden nauwelijks bij hoeveel medewerkers met onbetaald verlof gaan. Rabobank gokt het op een paar honderd mensen per jaar – van de 40.000 werknemers. Bij CapGemini weten ze het wél exact: sinds januari 2011 hebben acht consultants onbetaald verlof aangevraagd. Allen voor één jaar. Zonder uitzondering waren het jonge mensen, zonder kinderen, die hun sabbatical aangrepen om de gedroomde lange reis te maken.

Maar waarom willen mensen nu zo graag een verre reis maken? Dat is simpel, zegt Carien Karsten. „Ze willen even weg van de vergaderingen en de deadlines. Ze willen onthaasten, weg van de stress. Tijdens een sabbatical kom je tot rust, en dat gevoel kunnen mensen na thuiskomst nog wel een paar maanden vasthouden.”

Karsten heeft een advocate als cliënt die onlangs naar Afrika ging, om vrijwilligerswerk te doen in een weeshuis. „Toen ze in Nederland terugkwam is ze bij een ander, veel socialer advocatenkantoor gaan werken. Ze heeft haar carrièregerichtheid losgelaten en doet nu waar ze zich goed bij voelt. Daarbij gaat het niet over status en bewondering, ze heeft ontdekt wat ze écht belangrijk vindt.”