Universiteiten beginnen centrale databank tegen wetenschapsfraude

Het merendeel van de Nederlandse wetenschappers mag binnenkort de onderzoeksdata niet meer bewaren op de eigen computer. Acht van de dertien universiteiten gaan hun medewerkers verplichten om hun gegevens op te slaan in een centrale databank. Dit blijkt uit een rondgang van NRC Handelsblad langs universiteiten en academische medische centra.

De centrale opslag moet zorgen voor een betere controle op de data van onderzoekers door collega’s en universiteiten. Aanleiding is de recente reeks fraudegevallen, waarbij wetenschappers als de Tilburgse psycholoog Diederik Stapel en de Belgische marketinghoogleraar Dirk Smeesters ongehinderd konden knoeien met hun data. De voormalige werkgever van laatstgenoemde, Erasmus Universiteit Rotterdam, kondigde aan dat centrale opslag van data verplicht wordt aan deze instelling.

Verplichte databank

Zeven andere universiteiten blijken hetzelfde te gaan doen, waaronder Universiteit Leiden. “Het streven is een gesloten databank, waarin alle inlogs en wijzigingen worden geregistreerd, zodat rommelen niet meer kan”, zegt een woordvoerster. De Universiteit van Tilburg, die werkt aan centrale opslag, zal bij ook visitaties letten op het delen van data. TU Delft heeft al zo’n verplichte databank. De vier overige universiteiten, waaronder in Groningen en Maastricht, hebben geen plannen.

NWO, met een jaarbudget van een half miljard de belangrijkste financier van wetenschappelijk onderzoek, gaat beter databeheer afdwingen. “Subsidieaanvragen moeten op termijn vergezeld gaan van een ‘datamanagement-plan’ voor het beheer van onderzoeksgegevens”, zegt voorzitter Jos Engelen. De uitwerking kost tijd, doordat onder meer de privacy bij medische data gewaarbord moet worden. “Maar mijn gevoel is nu dat we dit bij minder gevoelige data snel gaan regelen.”

‘Norm heel duidelijk, praktijk uiterst weerbarstig’

De gedragscode voor wetenschappers uit 2004 vereist een zorgvuldige omgang ‘dataverzameling, data-invoer, dataopslag en dataverwerking’. Nederlandse wetenschappers zijn echter slordig, zoals in het geval van Smeesters die verhuisdozen met data zou zijn kwijt geraakt. “De norm is heel duidelijk en de praktijk uiterst weerbarstig”, zegt een woordvoerder van de VSNU, de vereniging van universiteiten die de gedragscode onlangs heeft aangescherpt.

De commissie-Schuyt doet onderzoek naar de manier in de academische wereld wordt omgegaan met data. Het rapport verschijnt in september, maar voorzitter Schuyt WIL er geen mededelingen over doen. Volgens betrouwbare bronnen zal de commissie een centrale dataopslag adviseren, en de verplichting om artikelen voortaan te publiceren mét datasets.