Op een ligfiets is Parijs dichtbij

technologie De renners die nu starten in de Tour rijden lang niet zo hard als mogelijk is. De TU Delft wil in een uur 92 km fietsen.

Leendert van der Valk

Jan Bos rijdt over het parcours. Het Human Powered Team Delft en Amsterdam presenteert de VeloX2, de fiets waarmee ze het wereldrecord willen verbreken dat nu op 133 km/h staat. Jan Bos, een van de rijders die het record gaat proberen te verbreken, gaat de strijd aan met zijn broer Theo Bos op de gewone racefiets. Jan wint uiteindelijk glansrijk en haalt 77,2 km/h. Jan Bos is riding. Human Powered Team Delft and Amsterdam presents the VeloX2, the bike which they will attempt to set a new world record with. Jan Bos, on of the two cyclists who will try to ride faster than 133 km/h, is racing at the presentation against his brother Theo Bos, a former world champion and cyclist for the Rabobank Racing Team. Jan will defeat Theo, with a maximum speed of 77,2 km/h. Bas de Meijer

De proloog van de Tour de France gaat vanmiddag over 6,4 kilometer door Luik, een zo goed als vlak parcours. Waarschijnlijk rijdt de winnaar dat met een gemiddelde snelheid van ongeveer 55 kilometer per uur. ’s Werelds beste renners staan daar aan de start, maar zij rijden bij lange na niet op ’s werelds snelste fietsen. Dit weekend willen Delftse studenten wielerhistorie schrijven. Met de relatief onbekende renners Alwin Visker en Wil Baselmans doen ze een gooi naar het wereld-uurrecord van 91,6 kilometer.

Onder de ligfietsers zijn veel eenzame cowboys die vooral voor de kick de snelste fiets willen bouwen. Maar ook ongeveer tien studententeams mengen zich in de Human Powered Vehicle-beweging (HPV). Voor de technische studenten van de TU Delft en studenten bewegingswetenschappen van de Vrije Universiteit in Amsterdam komt daar nog bij dat er kennis wordt verzameld en dat de universiteit zich kan profileren.

Racebaan

De recordpoging vindt plaats op de Lausitzring bij Dresden, een ovale racebaan van 5,7 kilometer met komvormige bochten zodat er niet scherp gestuurd hoeft te worden. Vorig jaar mislukte een recordpoging van het Delftse team met hun fiets de VeloX. Ze reden toen 88 kilometer in een uur en 129,6 km/u in sprint. Dit jaar selecteerden de studenten na fysieke testen de beste renners voor de sprint en voor het uurrecord. Ze oefenden op een ovale baan in Lelystad en op de oude luchtmachtbasis Soesterberg met nieuw materiaal. In tests is een magere maximumsnelheid van 77 km/u gehaald, maar dat was met een dikke beschermhoes om de fiets.

De huidige Delftse fiets zou zeer onpraktisch zijn voor de Tour de France. De lichtste versnelling van de VeloX2 is gelijk aan de zwaarste van een racefiets. De renner zit in een torpedovormige kuip en kan bij lage snelheid zijn eigen evenwicht niet bewaren. “Je kunt met deze fiets niet de weg op”, verduidelijkt student Paul Denissen, die de leiding heeft over het Human Power Team Delft.

De meeste winst wordt geboekt op het gebied van aerodynamica. Bij snelheden van boven de 50 km/uur komt ongeveer 90 procent van de remming die een wielrenner ondervindt door luchtweerstand. Daarom hebben de studenten Lucht- en Ruimtevaart van de TU Delft en de bewegingswetenschappers van de Vrije Universiteit een neus voor de VeloX2 ontwikkeld die nog spitser is dan zijn voorloper.

Daarvoor moest het trapsysteem dat zich voorin de neus bevindt kleiner worden. Door met een extra trapas te werken maakt de renner nu een ovale in plaats van ronde draaibeweging. Denissen: “Afhankelijk van de persoon verlies je ongeveer 10 tot 12 procent trapvermogen, maar we winnen 35 procent op de aerodynamica.” Ook nieuw is het scherm dat voor de neus van de renner hangt. Dat is in de plaats gekomen van zijn uitzicht. Het ruitje van de voorganger van VeloX2 ving te veel wind en gaf slecht zicht. Nu zit bovenop de fiets een camera, als een soort vin. Denissen: “Dat cameraatje geeft maar 0,03 procent extra weerstand.”

Het omhulsel van de fiets is gemaakt van extra stijve kunststof zodat er geen energie verloren gaat aan vervorming bij hoge snelheden. Het is een gladde kogel op wielen. Zelfs de logo’s van de sponsoren zijn erop gespoten in plaats van gestickerd, want elk randje kan remming veroorzaken. Om niet te veel ruimte voor het zwenken van het stuur te moeten inbouwen, kun je hoogstens vijf graden naar links of rechts sturen. In september doet ex-schaatser Jan Bos op diezelfde Delftse fiets ook nog een poging om in de Nevada-woestijn de hoogste topsnelheid te halen. Het record staat op 133 kilometer per uur.

Niet zo gek dus dat de fiets is uitgesloten van competitie en alleen voor aparte recordpogingen op afgesloten circuits wordt gebruikt. Dat is al zo sinds 1933. Op 7 juli van dat jaar verscheen de Fransman Francis Faure in het Parijse Stade-vélodrome Parc des Princes – met een ligfiets. De tweederangs renner reed in een uur 45,055 kilometer en reed daarmee het werelduurrecord uit de boeken dat al sinds 1914 op naam had gestaan van de Zwitser Oscar Egg. De fiets van Faure was van tevoren goedgekeurd door de internationale wielerbond UCI. Maar voortaan, vond de bond, moest een wedstrijdfiets voldoen aan bepaalde verhoudingen en afmetingen zodat hij niet te veel afweek van de Safety-fiets, een model uit 1885. Het principe van die UCI-regels geldt nog altijd.

Praktisch

“Wel jammer”, vindt Manuel Stoffers, historicus aan de Universiteit Maastricht met speciale aandacht voor de ontwikkeling van het fietsen. “Ik ben heel benieuwd hoe de Tour zou zijn als de UCI de regels vrijer zou laten. Wat is haalbaar en praktisch? Misschien blijkt de gewone racefiets in veel etappes de beste, als er geklommen moet worden bijvoorbeeld. Maar we weten het niet goed, want nu rijden aerodynamische fietsen alleen in laboratoriumsituaties.”

“Het wielrennen is heel conservatief op alle vlakken”, vindt Gerard Vroomen. Hij is mede-oprichter van het professionele fietsmerk Cervélo. Daarvoor was Vroomen actief in de HPV-beweging. Hij zoekt graag de mazen in de regeltjes van de UCI. “De bidon was bijvoorbeeld niet aan regels gebonden, dus ook die hebben we aerodynamisch gemaakt. Nu mag dat overigens niet meer. Wij rijden ook al jaren op aerodynamische velgen, dat is toegestaan, maar er zijn nog altijd teams die dat niet doen. Uit conservatisme.”

De wielersport kan nog wel wat leren van de HPV-records, vindt Denissen van het Delftse team. “Het is mooi dat wielrennen om atleten draait, maar wij zoeken de combinatie van de juiste atleet bij het juiste materiaal. Als je in de tour de regels voor het materiaal vrijer laat, zal dat een extra spelelement opleveren. Je moet tactischer nadenken over hoe je wilt fietsen. Wil je winnen in de bochten of in de bergen, dan neem je een racefiets. Maar voor rechte stukken in de tijdritten is een ligfiets beter.”

In elk geval denkt hij dat de proloog vandaag door Luik makkelijk met 70 kilometer per uur moet kunnen.

Afhankelijk van het weer doet het Human Power Team Delft recordpogingen op zaterdag, zondag of maandag. Twitter: @hptdelft.

    • Leendert van der Valk