André Kuipers keert terug naar aarde - van minuut tot minuut

Vanochtend vroeg heeft André Kuipers het Internationaal Ruimtestation ISS verlaten. Lees hier de updates over zijn reis terug naar aarde.

Laatste update: André Kuipers is veilig geland na een vlekkeloze reis terug naar aarde vanuit het ISS. Later vandaag zal NASA filmpjes van de reis en landing hier online zetten. We sluiten nu het liveblog. Bedankt voor het meelezen!

Update 11.07: In Noordwijk breekt iedereen op. Kinderen gaan aan armen van ouders hangen, opeens klinkt er wél geroezemoes.

Update 10.56 uur: Kuipers zal snel naar Houstan vertrekken, voor drie weken, onder andere voor het afronden van medische experimenten.

Update 10.54 uur: De drie ruimtevaarders worden in hun stoel naar de medische tent gedragen, voor medische controles. Pettit was onwel, vandaar dat er geen beelden van hem werden vertoond.

Update 10.49 uur: Duimen omhoog bij de broers. “Zijn hoofd is volgens mij alweer ok, zijn lichaam hangt er wat bij”, zegt broer Fred, inmiddels met champagne in zijn hand. Kononenko en Pettit zien er een stuk bleker uit.

Update 10.46 uur: Kuipers lacht en steekt, met hulp weliswaar, zijn hand op. Broer Peter is ‘erg opgelucht’.

Update 10.44 uur: “Ongelofelijk, hij is kotsmisselijk, maar toch weer die smile”, lacht broer Peter Kuipers.

Update 10.43 uur: Kuipers wordt lachend uit de capsule getild!

Update 10.40 uur: René Demets, bioloog, ging mee met de recoveryploeg als onderzoeker voor de onbemande fotonexperimenten. Amfibische volgauto’s raceten vanaf dichtsbijgelegen vliegveld op aanwijzingen van helikopterploeg, zegt hij.

Update 10.38 uur: Kononenko ziet bleek en heeft alleen puf om zwakjes te zwaaien.

Update 10.37 uur: Er is ook Kazachse douane mee, omdat de Russen immers in het buitenland landen. Er is geen pers, alleen cameramannen van de ESA.

Update 10.36 uur: De eerste beelden van Kononenko. Zijn voorhoofd wordt geveegd.

Update 10.34 uur: “Ziet er wel heel vreemd uit”, zegt broer Fred Kuipers als de capsule wordt opengemaakt vanuit een soort buitenformaat keukentrapje boven een geblakerde capsule.

Update 10.29 uur: Commandant Oleg Kononenko is de eerste die uit de capsule zal worden getild, gevolgd door Don Pettit. André Kuipers is de laatste.

Update 10.28 uur: De antenne die uitsteekt is bedoeld voor localisatie als de capsule toch nog kwijtraakt. In het verleden is dat nog wel eens gebeurd, toen een capsule in een besneeuwd Russisch taigabos terechtkwam bijvoorbeeld.

Update 10.27 uur: Beelden van de nog rokende Sojoezcapsule in het steppegras:

Update 10.23 uur: In het tentoonstellingscentrum van het Europese ruimtevaartinstituut ESTEC in Noordwijk wordt de champagne opgediend.

Update 10.20 uur: Roscosmos meldt zich. “Est’ posadka.” “We hebben een landing.”

Update 10.19 uur: Hilde Stenuit, wetenschappelijk begeleider van Kuipers, sprak hem donderdag nog. “Niet over de proeven, dat was allemaal achter de rug. Zo’n laatste week is vooral paak en heel snel dingen afmaken, zoals een video van het ISS. Wat dat betreft is het net alsof je op vakantie gaat, alleen kan je nu echt niet meer terug.”

Update 10.17 uur: De eerste helikopter bevat medisch personeel. Zij zullen nu een opblaasbare medische tent inrichten om André Kuipers en zijn collega’s in op te vangen.

Update 10.16 uur: De capsule is niet meegesleept met de parachute, auto’s naderen meteen. Perfecte landing.

Update 10.14 uur: Touchdown! De retrorakketen vuurden twee seconden voor de landing om de snelheid terug te brengen naar wandelsnelheid. Gejuich en applaus in Noordwijk, hoewel de echte spanning er natuurlijk al af was.

Update 10.06 uur: De Sojoez dwarrelt met een snelheid van 26 kilometer per uur naar beneden. De commentator van NASA-TV spreekt al van een ‘bullseye landing’.

Foto NASA TVFoto NASA TV

Update 10.05 uur: De bemanning rapporteert een normale vlucht. Dat de parachute in beeld is, betekent dat de volghelikopters de capsule gespot hebben.

Update 10.02 uur: De parachutes zijn uitgeklapt. Er is beeld. Het weer is goed.

Update 10.01 uur: Kuipers’vrouw Helen is niet in Kazachstan, maar in het NASA hoofdkwartier in Houston, waar Kuipers meteen na zijn landing heengevlogen wordt.

Update 9.59 uur: Er is weer contact met de bemanning, vanuit het mission control in Koroljov bij Moskou. Alles gaat goed, de ergste G-krachten zijn voorbij.

Twitter avatar esa ESA Contact with the #Soyuz crew reestablished!
Twitter avatar esa ESA “Everything is good we feel great” reports Oleg Kononenko from inside the #Soyuz descent module.

Update 9.55 uur: De capsule heeft de atmosfeer zojuist betreden, met 28 duizend kilometer per uur. Het zwaarste gedeelte van de terugreis begint nu. De eerste remparachute zal zich binnenkort ontvouwen.

Update 9.54 uur : Henk Weltevreden, een vriend die Kuipers kent van een zonsverduisteringsreis naar Libië en -net als Kuipers- hoorspelfanaat, heeft gisteren nog contact gehad met Kuipers.

“Hij vertelde dat hij niet uitziet naar de afdaling. Niet dat hij bang is, denk ik, maar het is een heftige sensatie: trillen, g-krachten, je ziet de vlammen, André is daar niet dol op, die houdt van controle”

Update 9.48 uur: De Baanmodule en de Propulsiemodule worden nu losgekoppeld van de capsule. Zij zullen in de atmosfeer verbranden. Het radiocontact met André Kuipers en zijn collega’s is (zoals verwacht) verloren.

Ontkoppeling van de drie modules. Illustratie NASAOntkoppeling van de drie modules. Illustratie NASA

Twitter avatar esa ESA No contact with #Soyuz spacecraft at the moment - this is as expected.

Update 9.40 uur: De drie Sojoez-bemanningsleden hebben zojuist hun helm opgezet.

Twitter avatar esa ESA The #Soyuz crew have put on and closed their pressure helmets. 7 minutes to module separation.

Update 9.37 uur: Er is nog radiocontact tussen de Sojoez-capsule en het Russische commandocentrum. Als de capsule binnen een paar minuten de atmosfeer betreedt is dat voorbij.

Update 9.29 uur: De eerste helikopters zijn richting de Sojoez-landingsplek vertrokken. Zij zullen achtjes gaan vliegen boven de landingszone.

Twitter avatar ESA_nl ESA Nederland MT @NASA_Johnson: De helicopters die als eerste bij de Soyoez landing zijn vertrekken nu richting landingplek.

Update 9.24 uur: De remraketten zijn klaar met vuren. Alles is goed verlopen, de afdaling begint.

Twitter avatar esa ESA #Soyuz deorbit burn completed. @astro_andre @astro_pettit & Oleg Kononenko heading for landing at 10:14 CEST (08:14 UT)

Update 9.23 uur: Tout ruimtevarend Nederland verzamelt zich in de vroege zondagochtend in Space Expo, het tentoonstellingscentrum van het Europese ruimtevaartinstituut ESTEC in Noordwijk, om samen te kijken naar de live-beelden vanuit de ruimte en vanuit Kazachstan, waar André Kuipers om ongeveer 10.15 zal landen.

Er zijn en vrienden en familie van André Kuipers, vertegenwoordigers van de Nederlandse ruimtevaartindustrie, veel pers, en een enkele astronaut: Paolo Nespoli, Kuipers’ Italiaanse voorganger. Iedereen dromt samen tussen de replica’s van Ariane-raketten en het, en die ene vitrine met kindertekeningen van Kuipers zelf, en onder de schermen waaronder de livebeelden uit de ruimte en Moskou doorgezonden worden.

Update 9.19 uur: De raketten vuren nu 4 minuten en 15 seconden tegen de bewegingsrichting in, zodat de Sojoez, nu op 12 km van het ISS, hoogte verliest. Dit is het begin van de lange afdaling terug naar de aarde. Tijdens bijna de gehele afdaling is er geen radiocontact. Het weer op de landingsplaats is prima, melden de Russen.

Twitter avatar esa ESA The #Soyuz deorbit burn has been initiated. It will last 4 mins 15 secs.

Update 9.14 uur: Over een paar minuten zet de Sojoez-capsule de afdaling richting aarde in.

Update 9.00 uur: De NASA is begonnen met hun live-uitzending over de terugkeer van de Sojoez-capsule. Bekijk de beelden hier, of hierboven in de livestream van Journaal24.

Update 8.10 uur : Gisteravond zond de NOS een rondleiding door het ISS uit die André Kuipers maakte. Aan het einde van de video neemt Kuipers even plaats in de Sojoez-capsule waarin hij vandaag terugreist:

Update 7.50 uur: De Sojoez-capsule zal rond kwart over tien in de steppe van Kazachstan landen. Bekijk hier een kaart van de landingszone.

Update 7.42 uur: Met gemengde gevoelens laat André Kuipers vandaag de ruimte achter zich, liet hij gisteren weten in een afscheidspost op zijn blog. “De ruimte zal ik ontzettend missen. Het heerlijke zweven, het uitzicht, het nuttige werk dat ik aan boord kon doen en de mensen met wie ik al deze ervaringen heb gedeeld. Maar ik wil ook mijn gezin, familie en vrienden weer zien. En ik wil genieten van frisse lucht, de zon in mijn gezicht en een douche die ik hier zes maanden lang heb moeten missen. Tijd om te vertrekken. Tot ziens, op aarde!”

Update 7.14 uur: De Sojoez-capsule passeerde zojuist de zonsonderganggrens, boven Hawaï.

Twitter avatar AbsolutSpaceGuy Absolut Space Guy #Soyuz TMA-03M (Antares) passing into sunset as it soars 250 miles above the central Pacific Ocean, just north of Hawai’i. #NASA #ESA

Update 7.00 uur: Met een korte vuurstoot van de raketmotoren komt de Sojoez-capsule weg van het ISS. De deorbit burn, voor het verlaten van de baan om de aarde, staat gepland om 9.19.

Update 6.47 uur: De Sojoez is volgens plan afgekoppeld, boven China.

Foto: NASA TVFoto: NASA TV

Update 3.32 uur: Het luik van de Sojoez-ruimteschip is gesloten. Binnenin zitten André Kuipers, Don Pettit en commandant Oleg Kononenko, die vandaag terugkeren naar de aarde. Het afscheid van de andere astronauten zag er zo uit:

De Nederlandse ruimtevaarder André Kuipers verlaat vanochtend het Internationaal Ruimtestation ISS, na een verblijf van 190 dagen, ruim een half jaar. De terugreis duurt 3 uur en 23 minuten en eindigt met de landing op een Kazachse steppe.

Samen met collega’s Don Pettit en Oleg Kononenko neemt Kuipers rond 6 uur (Nederlandse tijd) plaats in de Sojoez-capsule. Zo zullen de drie ruimtevaarders vandaag in de capsule terugreizen, twitterde André Kuipers gisteren:

Don Pettit, Oleg Kononenko en André Kuipers in Sojoez-capsule waarin zij morgen terugkeren. Foto ESA/NASADon Pettit, Oleg Kononenko en André Kuipers in Sojoez-capsule waarin zij morgen terugkeren. Foto ESA/NASA

Twitter avatar astro_andre André Kuipers Last tweet from the ISS: This is how we return tomorrow http://t.co/gkFLT1Si Pleased so many have enjoyed following along.

Na afkoppeling wordt het ruimteschip op afstand van het ISS gebracht, waarna de val terug naar huis wordt ingezet door het vuren van de raketmotoren tegen de baanrichting in.

Hoe zal André Kuipers de reis ervaren? Na een halfuur begint de capsule de wrijving van de ijle atmosfeer te voelen. De bijna bol-vormige landingscapsule wordt beschermd tegen door een hitteschild tegen de afgeplatte onderkant. Terwijl hete geïoniseerd gassen rond de capsule en het hitteschild vlammen, ondergaat de bemanning zware vertragingskrachten en trillingen. De zwaarste momenten zijn in de acht minuten in de bovenste atmosfeer, als intense luchtwrijving de snelheid de capsule afremt.

Ervaren terugkeerders beschrijven de terugkeer zonder uitzondering als een zware rit. ‘Je druipt meer uit de Sojoez dan dat je eruit klimt’, zei Kuipers’ medereiziger Don Pettit ooit tegen nieuwszender ABC.

Een paar seconden voor de landing worden de remraketten geactiveerd. Illustratie NASAEen paar seconden voor de landing worden de remraketten geactiveerd. Illustratie NASA

Een kwartier voor de landing wordt eerst een kleine, dan een grote remparachute ontvouwen. Twee seconden voor de landing, op 80 cm hoogte, brengen remraketten de snelheid nog verder terug, waar de Sojoez met altijd nog een forse klap op de grond valt.

Als het goed is, is de capsule tegen die tijd gezien door medewerkers in volghelicopters, die landen en de bemanning uit hun capsule helpen.

De terugkeer is, samen met de lancering, het gevaarlijkste deel van de reis. Drie van de vier dodelijke ruimtevaart-ongelukken gebeurden bij de terugkeer naar aarde. Maar de Sojoez-terugkeercapsule heeft sinds de laatste ramp in 1971, toen drie kosmonauten stikten door een lek, een goede staat van dienst in verschillende uitvoeringen.

Al waren er wel onvoorzien steile en zware landingen, bijvoorbeeld in in 2008 en 2007, waardoor de bemanning angstig hoge temperaturen en g-krachten te verduren kreeg. De laatste Sojoez-landing, in april dit jaar, is overigens nominaal verlopen.

Samengevat is het reisschema van André Kuipers morgen als volgt:

6.52 (Nederlandse tijd). De haken die de Sojoez-capsule vastkoppelen aan de Pirs-module van het ISS worden losgemaakt. Drie minuten later is de Sojoez los. Deze bestaat uit een Baanmodule en een Instrumentatie-Propulsiemodule aan weerszijden van de bijna bolvormige Landingsmodule, waarin de bemanning zit.
6.58 De Sojoez-raketmotoren vuren 15 seconden om de capsule uit de buurt van het ISS te brengen
9.19 Op 20 kilometer van het ISS vuren de Sojoez-raketmotoren 4 minuten en 15 seconden tegen de bewegingsrichting in om de capsule uit zijn baan te brengen.
9.49 De Baanmodule en de Propulsiemodule worden losgekoppeld om in de atmosfeer te verbranden
9.52 De landingsmodule raakt met 28 duizend kilometer per uur de bovenste lagen van de atmosfeer. Tijdens de minuten hierna ondergaat de bemanning g-krachten tot 5 maal de zwaartekracht en hevige trillingen.
10.00 De snelheid is teruggebracht tot 830 kilometer per uur. Twee remparachutes van respectievelijk 24 en 1000 vierkante meter brengen de snelheid terug tot 26 kilometer per uur.
10.14.58 2 seconden voor de landing, op 80 cm hoogte, vuren de zes landingsmotoren naar beneden, om de de snelheid verder terug te brengen tot 5 kilometer per uur,
10.15 De Sojoez landt, 3 uur en 23 minuten na de afkoppeling, in de steppe van Kazachstan, een paar honderd kilometer ten noordoosten van Baikonoer, waar Kuipers, Pettit en Kononenko op 21 december 2011 vertrokken.

Tekst en tijdlijn: Bruno van Wayenburg

Bron: NASA, tijden bij benadering

    • Lucas Brouwers