Merkel haalt sceptici nog over

Meteen na de eurotop, waar Angela Merkel zich gedwongen zag concessies te doen aan Italië en Spanje, moest de kanselier vrijdag in debat met de Bondsdag. In haar eigen partij zijn veel sceptici. De Franse president Hollande is blij met Europa’s ‘nieuwe richting’.

Emoties, verwarring en heftig debat – zelden is een dag in politiek Berlijn de afgelopen vijf jaar zo turbulent verlopen. Bondskanselier Angela Merkel kreeg vrijdagavond uiteindelijk wat ze hebben wilde: goedkeuring van tweederde van het Duitse parlement voor het Europese begrotingspact en het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), het permanente noodfonds voor de euro.

Merkel was net uit Brussel teruggekomen en moest zich in het parlement verantwoorden voor de resultaten van de EU-top. Daarover heeft de Bondsdag gisteren nadrukkelijk niet gestemd. Maar Merkels concessies aan Italië en Spanje, in Brussel gedaan, leidden aanvankelijk tot grote consternatie.

„We moeten vandaag het ESM goedkeuren, waarin staat dat er geen directe steun aan Europese probleembanken komt. Maar de bondskanselier is op de EU-top overstag gegaan. Voortaan zullen banken wél direct een beroep op het ESM kunnen doen voor steun. Dat is volksverlakkerij”, zei Bondsdaglid Dagmar Enkelmann van Die Linke. “Het ESM dat wij moeten goedkeuren, is daarmee meteen al achterhaald.”

Ze eiste dat de stemming werd uitgesteld. Aanvankelijk zag het ernaar uit dat dat inderdaad ging gebeuren. Maar na massagewerk van Merkel en haar minister van Financiën Wolfgang Schäuble werd toch gestemd.

Merkel had een troef achter de hand die ze in Brussel niet had getoond en waarmee ze de danig opgewonden Bondsdagleden wist te kalmeren. Het klopt, zei ze met zoveel woorden, we hebben nieuwe afspraken over Europese probleembanken moeten maken. „Maar de Bondsdag heeft het laatste woord daarover. Vandaag komen die afspraken niet ter stemming. En als het een keer wel aan de orde komt, kunt u alsnog voor- of tegenstemmen.”

Daarmee haalde ze de angel uit het debat. Het Duitse parlement kan de plannen alsnog vetoën die gisteren door Monti, Merkel & Co zijn ontworpen. De bondskanselier verdedigde de Brusselse besluiten overigens met verve. „Die zijn goed en verstandig”. Het Europese begrotingspact en het ESM noemde ze „een signaal voor Europa”.

Merkel was voor de parlementaire goedkeuring van haar crisispolitiek mede afhankelijk van de oppositie. De vereiste tweederde meerderheid had ze anders nooit gehaald. Na weken lobbywerk stemden de sociaal-democratische SPD en de Groenen in met haar plannen.De sterkste tegenstand komt, afgezien van Die Linke, vanuit haar eigen coalitie. In de CDU/CSU en de FDP zijn flink wat sceptici die het verschaffen van miljardengaranties aan de zwakkere landen van de eurozone zat zijn.

CDU’er Wolfgang Bosbach is zo iemand. Hij is geen euroscepticus, zegt hij desgevraagd, maar „een reddingsscepticus.” Waarmee hij wil zeggen dat de peperdure reddingsacties om Griekenland in de eurozone te houden, niet werken. „Athene zal zelf een keer moeten concluderen dat het zo niet langer gaat en dat ze beter uit de euro kunnen stappen.”

Bosbach stemde niet als enige tegen het ESM De CSU’er Peter Gauweiler, sinds jaar en dag tegenstander van het afstaan van Duitse macht aan Brussel, kondigde verzet tegen Merkels plannen aan bij het constitutioneel hof in Karlsruhe. Dat gaf hem eerder al gedeeltelijk gelijk.

De Duitse parlementaire democratie draaide op volle toeren. Merkel is met handen en voeten gebonden aan de Bondsdag. Voor een volgende stap in het Europese beleid – geld voor de banken uit de pot van het ESM – heeft ze weer toestemming nodig. De tegenstand in haar eigen gelederen groeit, waarmee een paradox dreigt te ontstaan. Ze wordt steeds meer kanselier van de oppositie, steeds minder van de eigen partij.