Lastig voor de politie, die filmpjes

Door beelden van hardhandige agenten op internet, ligt de politie onder vuur. „Ik krijg steeds vaker te maken met verdachten die bont en blauw zijn geslagen bij hun aanhouding”, zegt een advocaat.

Illustratie Roland Blokhuizen

Aan haar haren trekt een Rotterdamse agente Melinda Verburg naar een bushokje. Ze wordt op de grond gewerkt. Het wordt zwart voor haar ogen. Als ze weer wat ziet, zijn er drie agenten boven haar, trekkend aan haar armen. Ze krijgt handboeien om. Kermt van de pijn.

Haar man had ruzie gekregen met een dronken cafébezoeker, vertelt Verburg (46) drie weken later. Na een duw van haar man viel de cafébezoeker op de grond. Even later hielden gealarmeerde agenten haar man aan. Een agente riep dat hij moest meewerken, anders zou ze pepperspray gebruiken. „Ik riep: jij bent lekker stoer met je pepperspray! Heb je zeker geleerd op de politieschool.”

Daarop werd ook Verburg aangehouden. Ze hield er een bloeduitstorting op haar wang aan over. Sindsdien zit ze ziek thuis. Ze heeft aangifte gedaan van mishandeling. Een politiewoordvoerder zegt deze aangifte niet te kunnen terugvinden, en stelt dat de agente juist aangifte tegen de vrouw heeft gedaan. Ze zou zich tegen haar aanhouding hebben verzet. Verburg: „Helemaal niets van waar.”

De Rotterdamse politie ligt onder vuur sinds twee weken geleden een filmpje op internet verscheen waarin een agente een arrestant in zijn kruis schopt. Zij wordt niet vervolgd, maakte het Openbaar Ministerie deze week bekend. Een dag daarna dook weer een filmpje op, waarop een Rotterdamse agent een arrestant een klap in het gezicht geeft. Ook dit optreden werd door de politie ‘proportioneel’ bevonden.

De Nederlandse politie staat niet bekend als extreem gewelddadig. Vanouds gaat zij zeer terughoudend met haar geweldsmonopolie om, zegt Hans Boutellier, hoogleraar Veiligheid en Burgerschap aan de Vrije Universiteit. Maar door filmpjes van burgers staat politiegeweld nu toch ter discussie. De politie worstelt er zelf ook mee, zegt Boutellier. „Enerzijds vraagt het publiek dat de politie met meer gezag in de samenleving aanwezig is. Aan de andere kant wil de samenleving enorme terughoudendheid met geweld.” Daar komt nog bij dat de politie veel vaker dan vroeger zelf mikpunt is van geweld.

Onder politiegeweld valt het gebruik van pepperspray of wapenstok, het omdoen van handboeien, het inzetten van een politiehond, fysiek geweld als een armklem of een voetveeg, het gebruik van een vuurwapen. Er zijn geen aanwijzingen dat de politie vaker schiet, wel dat de politie hardhandiger optreedt. Nationale ombudsman Brenninkmeijer krijgt zaken onder ogen „waarin de politie onvoldoende heeft omgezien naar minder ingrijpende middelen om haar doel te bereiken”, schreef hij in zijn laatste jaarbrief. Als voorbeeld noemt hij het ‘standaard’ boeien van verdachten. „In sommige korpsen lijkt dit vaste praktijk te zijn of te worden”, terwijl het alleen mag bij daadwerkelijke veiligheidsrisico’s.

Ook advocaten rapporteren „onnodig” politiegeweld. „Ik krijg steeds vaker te maken met verdachten die bont en blauw zijn geslagen bij hun aanhouding”, zegt advocaat S. C. van Paridon. Advocaat Frank van Ardenne nam het afgelopen jaar ongeveer tien zaken in behandeling, aanmerkelijk meer dan in voorgaande jaren. De Nijmeegse advocaat Frans Huijbers bezit een filmpje waarop een jonge cliënt van hem na arrestatie met zijn gezicht tegen een muur staat. „Je ziet dat de agent die jongen bij zijn haren pakt en hem drie keer met zijn hoofd tegen de muur slaat. Tok tok tok.” De agent kwam ermee weg.

Huijbers denkt dat dat veel voorkomt. Het is voor advocaten moeilijk aan te tonen dat politiegeweld te ver ging. „Agenten dekken elkaar en rechters hebben veel begrip voor agenten.” Beelden kunnen uitkomst bieden, maar die krijgt hij niet altijd in handen. „Als het in het voordeel van de politie is, kan ik ze zo ophalen bij de bewaking. Als het in het nadeel is zijn ze ‘al gewist’. Of ‘de camera deed het niet’.”

Door het gebruik van smartphones is deze omweg vaak niet meer nodig. De beelden staan gewoon op internet. Het handelen van de politie is zichtbaarder dan ooit. „Prima”, vindt hoogleraar Hans Boutellier. „Een nieuwe vorm van verantwoording.” Ook de Rotterdamse korpschef Frank Paauw vindt dat de politie er „niet krampachtig” mee moet omgaan. „Dat hoort gewoon bij deze tijd.” Wel is hij bezorgd over snelle conclusies die worden getrokken. „In de publieke opinie zijn agenten al veroordeeld op basis van een half filmpje.” Ook de politiebonden zijn er niet blij mee. Volgens voorzitter Gerrit van de Kamp van de ACP kan het de slagkracht verminderen. „Zo van: ‘ik ga nog maar even nadenken voordat ik ingrijp’, want voor je het weet staat er iemand te filmen.”

Filmpjes maken ook dat discussies als die over de ‘schoppende agente’ niet ophouden als het OM heeft geoordeeld. Want iedereen heeft het gezien. De agente handelde misschien niet strafbaar, zegt Hans Boutellier, „maar het was toch wel een erg onprofessionele manier van iemand de handboeien omdoen”.

Korpschef Paauw denkt dat de politie het gebruik van geweld beter moet gaan uitleggen. Hij wil burgers en politici vaker de mogelijkheid geven mee te lopen met de politie. „Dan zien ze dat wij soms geweld móeten gebruiken”, zegt hij. „Rotterdam is nou eenmaal geen klooster en wij zijn geen padvinderijvereniging.”