Opinie

    • Marike Stellinga
    • Stellinga

Het eerlijke verhaal over Europa

Politici moeten een ‘eerlijk verhaal’ vertellen over Europa, zo klinkt tegenwoordig overal. Prima, laten we dat eerlijke verhaal eens vertellen dan.Europa doet al drie jaar bitter weinig aan het grootste en belangrijkste probleem dat het heeft. Het is geen ingewikkeld probleem (al is het wel zeer pijnlijk) en dus zijn er geen ‘institutionele vergezichten’ van Europees president Herman Van Rompuy voor nodig om het aan te pakken. Er hoeft geen filosofische discussie gevoerd te worden over meer of minder ‘politieke integratie’ of over het ‘afstaan van soevereiniteit’. En ook de veelbesproken ‘structurele weeffouten’ van de eurozone hebben er niks mee te maken. Net zomin als de moeilijk oplosbare ‘concurrentieverschillen’ tussen de economieën van Noord- en Zuid-Europa.

Het probleem is: de wankele staat van de banken.

Drie jaar nadat de financiële crisis uitbrak, vormen de banken nog steeds de kern van het Europese probleem. Financiële crises zijn van alle tijden en dus niet speciaal Europees. Over de aanpak zijn economen het volstrekt eens. Na een crisis zitten banken vol met slechte leningen die niemand gaat afbetalen. Het is zaak zo snel mogelijk de banken te dwingen verliezen op die leningen te nemen. Dat zullen ze niet uit eigen beweging doen.

Als banken dan vervolgens vers kapitaal (eigen vermogen) nodig hebben, moet de overheid dat injecteren, het liefst ten koste van andere aandeelhouders en schuldeisers. Harvard-economen Carmen Reinhart en Kenneth Rogoff bestudeerden 800 jaar aan financiële crises. Ze hebben één, kraakheldere les: zo snel mogelijk de banken schoonvegen, en weer sterk maken. Schone lei, dan kan iedereen verder.

Want bij banken geldt: wat je laat voortetteren wordt erger. Wankele banken remmen de economie, daardoor komen nieuwe bedrijven in problemen en zo ontstaan er nóg meer slechte leningen.

De Europese banken hebben nog steeds hun verliezen niet voldoende genomen. Ze zijn nog steeds niet financieel gezond en kunnen dus nog steeds nauwelijks geld uitlenen of aantrekken. Dat is niet alleen in Zuid-Europa zo, het geldt ook voor Noord-Europa.

Waar de Verenigde Staten hun grote banken sinds 2008 voortvarend schoonveegden en van nieuw kapitaal voorzagen, stond Europa nagenoeg stil. Sla het net verschenen jaarverslag van de BIS, de centrale bank der centrale banken, er maar op na. De Amerikaanse banken namen meer verliezen, trokken veel meer nieuw kapitaal aan, en verbeterden hun financiële gezondheid waar die in Europa louter verslechterde.

Geen politicus of regering in de eurozone heeft het in de afgelopen drie jaar aangedurfd de banken echt hard aan te pakken. Er kwamen halfbakken stresstesten voor banken, die niemand geloofde, want in het stress-scenario mocht een Grieks bankroet niet worden opgenomen.

Er werd jaren geruzied over de hogere kapitaaleisen aan banken. Meer bufferkapitaal is de eenvoudigste manier om nieuwe problemen te voorkomen. Het verhindert dat banken teveel gaan gokken. Bovendien kunnen banken verliezen zelf beter opvangen.

Een paar maanden geleden eindigde overleg over nieuwe bankenregels in slaande ruzie, omdat de Fransen en de Duitsers vonden dat de Britten te streng willen zijn voor de banken. Te streng!

De banken in Europa zijn met fluwelen handschoenen aangepakt. De rente is ultralaag zodat ze slapend winst kunnen maken. De Europese Centrale Bank (ECB) leende 1.000 miljard euro aan de banken zonder daarvoor in ruil te eisen dat banken nu eindelijk eens eerlijk zouden zijn over hun verliezen.

Donderdagnacht besloten de Europese leiders dat er een bankunie komt. Spaanse en Italiaanse banken, die al volledig hangen aan het geldinfuus van de ECB, krijgen nu ook directe toegang tot geld uit het Europees noodfonds. Er komt eerst streng toezicht, zweren Mark Rutte en Angela Merkel. De banken die geld krijgen, kunnen niet meer schuilen achter de rokken van de eigen regering.

Zou het helpen?

Europa heeft geen toezicht nodig. Europa moet de banken eindelijk schoonvegen. Keihard. Pats boem. Zonder omhaal.

Dit probleem aanpakken is geen kwestie van kunnen maar van willen. Europa wil al drie jaar niet. Dat is het eerlijke verhaal over Europa. Al die andere verhalen leiden louter af.

    • Marike Stellinga
    • Stellinga