Een zet van schokkende schoonheid

Viktor Laznicka-Romain Edouard, Plovdiv 2012. Wit begint en wint snel.

I k raakte niet meteen in een roes van vreugde toen ik las dat Garry Kasparov een vaste rubriek in de Joegoslavische Schaakinformator zou krijgen. Ik noem die nog steeds Joegoslavisch en niet Servisch, aangezien ik ermee opgegroeid ben vanaf de jaren zestig. Tientallen jaren lang was de Informator onontbeerlijk voor iedere serieuze schaker. Je kreeg een paar keer per jaar honderden belangrijke recente partijen, goed geordend op openingen.

Tegenwoordig kun je iedere week een paar duizend goed geordende partijen downloaden. De Informator moest zich aanpassen en een van de manieren waarop dat gedaan is, is de rubriek Garry’s Choice, met de ondertitel: The 13th World Champion dissects top games of modern chess. Die toppartijen kende ik wel, dacht ik.

Wat een vergissing! In zijn eerste rubriek, in Informator 113, presenteerde Kasparov een schitterende partij uit een niet erg belangrijk open toernooi in New Delhi die ik zonder hem nooit gezien zou hebben.

De grootste pracht van de partij zat onder de oppervlakte, het ging om een zet die niet gespeeld was. Dat maakt Garry’s Keuze nog bewonderenswaardiger. Over die zet schrijft hij: „Ik heb mijn geheugen en mijn database doorzocht zonder een zet van zo'n schokkende schoonheid te vinden.”

Toch is zo’n zet wel eens gespeeld, zoals we straks zullen zien, al is hij niet in een database te vinden, maar wel in een boek van Richard Forster, Amos Burn, A Chess Biography.

Je vraagt je af hoe Kasparov zijn partij gevonden heeft. Speelt hij alles na wat er in de schaakwereld gebeurt? Misschien heeft hij in China een bedrijfje waar tientallen Chinese vrouwen iedere week duizenden partijen naspelen en door de computer halen.

Mark Paragua-Das Debashis, New Delhi 2012

1. d4 d5 2. c4 c6 3. Pc3 Pf6 4. e3 e6 5. Pf3 Pbd7 6. Dc2 Ld6 7. g4 h6 8. h3 e5 9. Ld2 0-0 10. g5 exd4 11. exd4 Te8+ 12. Le2 hxg5 13. Pxg5 dxc4 De eerste nieuwe zet. In een blindpartij Svidler-Gelfand, Nice 2010, was 13...Pf8 gespeeld. 14. 0-0-0 Pb6 15. Thg1 Le6 16. Lh5 Dd7 17. Pce4 Pxe4 De beste zet was 17...Pbd5. Kasparov geeft (onder meer) een lange variant die begint met 18. Pxf7 Lxf7 19. Lxf7+ Kxf7 20. Pxf6 en eindigt met eeuwig schaak. 18. Dxe4 Lf5 19. Dh4 Hier had wit met 19. Lxf7+ Dxf7 20. Pxf7 Lxe4 21. Pd6 een gunstig eindspel kunnen bereiken, maar hij wil meer. 19...Te7 20. Ph7 Een prachtige zet, hoewel het objectief gezien geen winnende zet is. 20...Lxh7 Kasparov geeft 20...Pd5 als alternatief. Zijn hoofdvariant daarna begint met 21. Txg7+ en ook dat zou met remise eindigen. 21. Txg7+ Kxg7 22. Lh6+ Kxh6 Ook hier geeft Kasparov weer een remisevariant, beginnend met 22...Kg8 23. Tg1+ Lg6. 23. Lxf7+ Wit kon hier ook 23. Tg1 spelen, wat tot mat zou leiden, tenzij zwart de verbluffende zet 23...Dg4 zou vinden. Zwarts dame kan dan op vier manieren genomen worden, maar de enige goede manier is 24. Lxg4 Kg7 25. Lf5+, waarna het tenslotte weer remise wordt. 23...Kg7 24. Tg1+

Zie diagram links

Hier had zwart een greep naar de onsterfelijkheid kunnen doen met de ons al bekende zet 24...Dg4. Zwart geeft zijn dame om een vluchtveld op d7 vrij te maken. Na 25. Txg4+ Kxf7 26. Dxh7+ Ke8 heeft wit geen mat en ook geen eeuwig schaak en zwart zou zelfs iets beter staan. 24...Kf8 Hierna gaat zwart mat. 25. Dh6+ Kxf7 26. Dxh7+ Ke6 27. De4+ Le5 28. Dxe5+ Kf7 29. Dh5+ Kf8 30. Dh8+ Kf7 31. Dh7+ Ke6 32. De4+ Kd6 33. Df4+ Kd5 34. Tg5+ Ke6 35. De5+ Kf7 36. Dg7+ Het had wat sneller gekund, maar nu is het dan toch mat op de volgende zet. Zwart gaf op.

Kasparov vergeleek de zet 24...Dg4 met een beroemde en spectaculaire eindspelstudie van Leopold Mitrofanov en ook met een iets minder spectaculaire partij Topalov-Polgar uit 1996, maar een nog grotere gelijkenis is er met een veel oudere partij.

Zie diagram rechtsboven

Edmund Macdonald-Amos Burn, Liverpool 1910.

Zwart deed hier 33...Dg4, de enige zet die niet meteen verliest. 34. Txg4 Pf3+ 35. Kg2 Met 35. Kg3 bereikt wit nog een gunstig eindspel. 35...Pxd2 36. Txg5+ Kh6 37. h4 Pxb3 en zwart won het eindspel.

Die partij kende Kasparov kennelijk niet. Zelfs hij kan niet alles weten.

    • Hans Ree