Belastingparadijs met geldproblemen

Cyprus is de jongste klant die voor noodhulp aanklopt bij zijn Europese partners. Vanaf dit weekeinde is Cyprus een half jaar lang voorzitter van de Europese Unie. Maar was het ook niet een van de belangrijkste belastingparadijzen?

De telefoon rinkelt vaak de laatste tijd op het advocatenkantoor van George Pamboridis op Cyprus. Allemaal buitenlandse zakenlieden die een bedrijf willen opzetten op het eiland in de Middellandse Zee. Business as usual voor een van de grootste advocatenkantoren van Cyprus, want het eiland geldt al jaren als een populaire bestemming in het internationale belastingtoerisme.

Maar de laatste maanden wordt er ook om andere redenen gebeld. Grote internationale oliemaatschappijen watertanden van de vondst van een gasbel onder het eiland, dat in twee bestuurszones is opgedeeld. Ze willen ditmaal ook echt activiteiten ontplooien op Cyprus.

Dat is zo’n beetje ook het enige goede nieuws in Cyprus, want de lidstaat van de Europese Unie verkeert in grote financiële problemen. Cyprus heeft noodhulp gevraagd in Brussel en bij het Internationaal Monetair Fonds. Het verzoek voor 6 tot 10 miljard euro zal gehonoreerd worden, zo werd deze week duidelijk, maar de vraag is wat het land daarvoor terug moet doen.

Cyprus, dat vanaf komende zondag een half jaar lang voorzitter van de EU zal zijn, heeft een economie die draait op toerisme en een aantrekkelijk belastingregime (zie kader). Vooral dat laatste heeft een opgeblazen banksector gebaard die nu in zwaar weer verkeert. Met 800.000 inwoners (in de orde van grootte van Amsterdam) heeft Cyprus een bankwezen dat 8 à 9 keer zo groot is als het nationaal inkomen. Ter vergelijking: voor Nederland, een land met een bovengemiddeld grote financiële sector, is deze factor 2.

Malverserende bestuurders van de Taxi Centrale Amsterdam gebruikten Cyprus ooit als oord om geld wit te wassen, de onnavolgbare Nederlandse ondernemer Victor Muller (Saab, Spyker) werkt met Cypriotische vennootschappen, en de gevallen en gedetineerde Russische oliebaron Chodorkovski opereerde via het mediterrane eiland, dat in mei 2004 bij de EU kwam.

De manier waarop Cyprus in de media verschijnt, is vaak als omstreden belastingparadijs. In zijn vorig jaar verschenen Treasure Islands – tax havens and the men who stole the world schetst de Britse journalist Nicholas Shaxson een vernietigend beeld van Cyprus. Volgens de auteur is Cyprus de belangrijkste schakel in Europa voor dirty money uit Rusland, een „tussenstation voor internationaal geboefte”.

Advocaat George Pamboridis uit Cyprus bestrijdt die lezing. Wat iedereen volgens hem steeds over het hoofd ziet, is de belangrijkste reden waarom veel Russen hun kapitaal via Cyprus sluizen. „Dat is niet om het tarief van de vennootschapsbelasting, die is in Rusland ook laag. Het gaat erom dat Russen hun bezit willen beschermen”, zegt hij in een telefonisch gesprek.

De Russische overheid geldt als onbetrouwbaar in het zakenleven, want je bedrijf kan zomaar genationaliseerd worden. En de roebel is een munt waarin je moeilijk zaken kunt doen. Een zakenman die vanuit onder meer Cyprus, Londen en Moskou opereert, zegt dat westerse banken van Russische ondernemingen zelfs eisen dat zij hun geld via Cyprus laten lopen. „Een Russisch bedrijf dat in het buitenland een machine wil kopen, krijgt niet zomaar een lening van een Russische bank en evenmin van een westerse bank. Die willen meer zekerheid, bijvoorbeeld door de activiteiten via Cyprus te laten lopen.”

Omdat Cyprus veel belastingverdragen met andere landen heeft afgesloten, waaronder een gunstig contract met de Russen, heeft het zich zo tot fiscaal en juridisch scharnierpunt kunnen ontwikkelen. In de wereld van trustkantoren en belastingconstructies wordt wel gezegd: wat de Maagdeneilanden voor de Chinezen zijn, is Cyprus voor de Russen.

Michiel Lampe van Van Heeswijk Notarissen beaamt dat Cyprus „natuurlijk niet brandschoon” is. Maar, zegt hij, crimineel geld is overal, ook bij Nederlandse vennootschappen. „Sterker, er zijn veel Russen die juist vanwege de angst voor criminelen, afpersing of ontvoering hun rijkdom via Cyprus discreet willen houden.”

Het is geen toeval dat vermogende Russen de weg naar Londen via Cyprus hebben gevonden. Het eiland is een voormalige Britse kolonie. Zijn rechtsysteem lijkt erg op dat van het Verenigd Koninkrijk en de financiële sector is ook op Angelsaksische leest geschoeid.

Pamboridis: „Wij hebben een Brits systeem zonder de arrogantie van de Britten. Dat vinden de Russen ook fijn. Cyprus is ook orthodox-christelijk, wij begrijpen elkaar beter.”

Fiscalist Anton Louwinger van het in Amsterdam gevestigde advocatenkantoor Hogan Lovells wijst erop, dat Nederland geen belastingverdrag met Cyprus heeft waardoor het voor veel Nederlandse ondernemers minder interessant is om via Cyprus te ‘structureren’. „Maar in het algemeen geldt dat Cyprus voor internationale structuren een aantrekkelijke jurisdictie is.”

Op die manier is Nederland een van de belangrijkste landen waar kapitaal vanuit Cyprus naar toe gaat, zo blijkt uit statistieken van de Cypriotische centrale bank (zie grafiek). Nederland heeft voor ruim driekwart miljard euro in Cyprus geïnvesteerd. Dat komt mede door de scheepvaart die een belangrijke rol speelt in de handelsrelaties met Cyprus.

Tineke Netelenbos, oud-minister en tegenwoordig voorzitter van de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders, was deze week op het eiland. Veel Nederlandse schepen varen onder de vlag van Cyprus, omdat het land allerlei gunstige regelingen heeft én schippers meer mogelijkheden biedt zich tegen piraten te weren. Netelenbos: „Cyprus is niet zo halsstarrig als de Nederlandse regering. Onder Cypriotische vlag mag je wel gewapende beveiligers aan boord nemen.”

Toen Ierland in financiële problemen kwam en Europese steun nodig had, keken de hulpverleners wel direct naar het Ierse belastingregime. Waarom zou je een land helpen dat op fiscaal gebied met je concurreert met extreem lage tarieven? Bij Cyprus kan die vraag ook gesteld worden. Cyprioten vrezen dat de inkomstenbron op termijn aan banden zal worden gelegd, nu het voor hulp afhankelijk is van het buitenland.

Rusland wordt indirect ook geholpen door de miljardensteun die nu vanuit Europa naar de Cypriotische financiële instellingen gaat. Maar de mate van steun zal afhankelijk zijn van de welwillendheid van Chinese en Russische autoriteiten om ook bij te springen.

De Russen lieten zich al niet onbetuigd. Vorig jaar leenden zij 2,5 miljard dollar aan Cyprus om te voorkomen dat het land toen al in het strakke keurslijf van een Europees hulpprogramma terecht zou komen.

    • Jeroen Wester