Als haringen in een ton wachten op boze potvis

Moby Dick, miniserie, 2dvd’s, 188min. € 16,99

‘Ik ben de vertrouweling van het lot!” schreeuwt Ahab vlak voordat hij de strijd aangaat met Moby Dick. De woorden zijn een vooraankondiging voor het verschrikkelijke lot dat de kapitein en de bemanning van de walvisvaarder Pequod zal treffen. De waanzinnige Ahab, in deze Duits-Amerikaanse miniserie Moby Dick voortreffelijk gespeeld door William Hurt, zal iedereen op zijn schip mee de verdoemenis in sleuren. Op één iemand na, de verteller van het verhaal: Ishmael.

De beroemde roman van Herman Melville, over de agressieve witte potvis Moby Dick, werd al vele malen verfilmd, ondermeer door John Huston in 1956 met Gregory Pack als de doorgedraaide kapitein Ahab. Ook in 1998 kwam er een wat stijve variant op de markt, gemaakt door regisseur Franc Roddam en in 2010 zelfs een horrorversie van Trey Strokes die zeer slecht werd ontvangen.

In vergelijking met deze films, maakt de nieuwe versie van regisseur Mike Barker – met een sterrencast en een budget van 25 miljoen dollar – de walvisjacht wel tot een realistische en indrukwekkende aangelegenheid. De manier waarop Moby Dick dreigend onder de Pequod doorschuift, is huiveringwekkend. Ook de walvisjacht met de getatoeëerde harpoenier Queequeg (Raoul Trujillo) is bijzonder spannend. Omdat bijna de hele serie zich op het schip afspeelt, wordt de benauwende situatie waarin hoofdpersoon Ishmael (Charlie Cox) en de bemanning zich bevinden, goed voelbaar. Als haringen in een ton zitten ze gevangen, terwijl de sfeer onderling steeds grimmiger wordt.

Zeker nadat de eerste stuurman Starbuck (Ethan Hawke) langzamerhand het vertrouwen in zijn kapitein verliest. Als het eerste walvisvrouwtje is gevangen en gefileerd („We schillen haar als een sinaasappel”), breekt Ahab’s grootheidswaanzin pas echt goed door. Hij moet de witte walvis doden die hem ooit zijn been afbeet.

Om het beroemde boek van Melville zo getrouw mogelijk te verfilmen, is een onmogelijke taak. Al helemaal omdat Melville zijn werk doorspekte met filosofische beschouwingen over het geloof en de verhouding van de mens tot de natuur. Toch is het scenarioschrijver Nigel Williams aardig gelukt om een aantal van die overpeinzingen terug te laten keren. Zo laat hij Ahab uitweiden over de ‘betekenis van de witheid van de walvis’. „Wij beschilderen het heelal zo prachtig. Maar in wezen is het allemaal leegte. Allemaal witheid.”

Subtiel toont hij hoe Ahabs obsessie voortkomt uit het feit dat hij de walvis aanziet voor een rationeel wezen. Tegen Ishmael zegt Ahab over de potvis: „Hij meent de oceaan te bezitten. Door mensen met een even sterk karakter wordt hij uitgedaagd.” Daarmee zijn eigen hoogmoed nogmaals bevestigend.

    • Rosan Hollak