Partijen zoeken houvast op congressen

Nieuwanalyse

Zes partijen houden dit weekend verkiezingscongres. Vooral CDA en PvdA moeten aan de bak, want geen enkele stem is nog vanzelfsprekend.

Door onze redacteuren - Herman Staal enDerk Stokmans

Den Haag. - Een sterke kandidatenlijst, een mooi verkiezingsprogramma. Met ons kan Nederland de crisis aan. Wij hebben hét recept: minder Europa, meer bezuinigen. Of nee, meer Europa en minder bezuinigen.

Allemaal zullen ze zekerheid uitstralen, de vijf politieke leiders die morgen hun leden toespreken. De dag geldt als Super Saturday; PvdA, SP, CDA, GroenLinks en ChristenUnie houden hun verkiezingscongres. De Partij voor de Dieren – negeer ze niet, want straks zijn hun twee of drie zetels cruciaal – doet dat zondag, en voor het eerst niet in beslotenheid.

De partijen zullen in verkiezingsprogramma’s hun gedroomde werkelijkheid voor de komende vier jaar vastleggen. Dat biedt houvast, ook in verkiezingstijd.

Maar feit is dat de komende maanden voornamelijk onzekerheid bieden. De EU verkeert in een crisis waarvoor de oplossing steeds complexer wordt, voorspellingen over het einde van de euro komen niet alleen meer van doemdenkers. Banken en beurzen wankelen, de economie stagneert.

De traditionele middenpartijen PvdA en CDA vechten om mee te blijven tellen. Als ze die strijd verliezen, kan de formatie van 2012 nog lastiger worden dan die van 2010. Vroeger bepaalden de drie grote partijen welke regering er kwam. Dat kan medio september onmogelijk blijken. Daarom vreest niet alleen het CDA zijn eigen marginalisatie, ook VVD en PvdA zijn niet blij met de mogelijke teloorgang van de christen-democratie.

De nog onervaren CDA-leider Sybrand van Haersma Buma staat voor een historische opgave. Als hij op 12 september de nu voorspelde veertien zetels haalt, verdwijnen de christen-democraten – die alleen tijdens de jaren van Paars niet in de regering zaten – als vanzelfsprekende bestuurderspartij. De opdracht voor de eveneens onervaren PvdA-leider Diederik Samsom is niet minder belangrijk. Als de SP van Emile Roemer groter wordt, nemen de socialisten de rol van belangrijkste machtsfactor op links over. SP’ers staan te popelen. Zo zei een SP’er onlangs, gevraagd naar de kansen van de PvdA: „De PvdA? Wíj zijn de PvdA.”

Een andere zorg is hoe de partijen moeten inspelen op Europese ontwikkelingen. Vooral voor VVD-leider Mark Rutte een lastige vraag, omdat hij als premier in Europa compromissen moet sluiten die niet in lijn liggen met zijn partijstandpunt, zoals ook vannacht gebeurde. Binnen de VVD wordt zelfs gefluisterd dat misschien toch eens moet worden nagedacht over coalitievorming met de SP, als die groter zal blijken te worden dan de PvdA. Tot voor kort was dat ondenkbaar. En hoe groot wordt de PVV van Geert Wilders, waarmee nu zelfs CDA en VVD niet meer willen regeren?

Binnen de partijen wordt over dit soort zorgen nagedacht, maar twijfels zullen morgen niet te horen zijn. Nu is het zaak de leden op te zwepen met mooie en vooral duidelijke vergezichten.

De SP doet het in de peilingen bijna even goed als de VVD, en blaakt van zelfvertrouwen. Maar de tijd dat Roemer in de luwte kon opereren, is voorbij. Alle partijen vallen hem nu aan. Dat pareren gaat de SP-leider niet altijd makkelijk af. Zijn tegenstanders hebben dat opgemerkt, en zullen daarvan in de tv-debatten na de zomervakantie gebruikmaken.

De SP had het liefst woensdag al verkiezingen gehad. Dan had de partij de peilingen zonder een lange campagneaanloop kunnen verzilveren. De VVD wilde hetzelfde, die was volgens de huidige peilingen weer de grootste geworden. Maar die verkiezingen kwamen er niet.

Wie er goed voorstaat moet vrezen voor een terugval. Voor wie er slecht voorstaat, is er hoop. Dat wijst het verleden uit. In 2010 stond de VVD 2,5 maand voor de verkiezingen in peilingen op 20 zetels, en de liberale concurrent D66 op 18. Het werden er 31 en 10.

In het nieuws: pagina 6 en 7

    • Derk Stokmans
    • Herman Staal