Obama wint slechts ten dele

Veel van de ‘hoop’ die president Barack Obama vier jaar geleden leek uit te stralen, is vervlogen. Vier maanden voor de verkiezingen kan Obama in de binnenlandse politiek niet op veel successen bogen. Eigenlijk is de hervorming van het zorgverzekeringsstelsel het belangrijkste wapenfeit van zijn (eerste) ambtstermijn. Maar dan moest deze wet wel eerst door het Hooggerechtshof worden gefiatteerd. Dat nu is gisteren gebeurd. Obama vierde de beslissing van het Supreme Court dan ook als „een overwinning voor de mensen in het land”.

Hij heeft alle aanleiding voor vreugde. Met de Affordable Care Act – de zorgverzekeringswet waarover het Hooggerechtshof zijn finale oordeel moest vellen – komt een einde aan een sociale misstand die historisch verklaarbaar maar politiek onhoudbaar is geworden: het bestaan van tientallen miljoenen Amerikanen die ongewild niet zijn verzekerd voor ziektekosten. Door een ziektekostenpolis verplicht te stellen voor zowel burgers als verzekeraars, wordt in Amerika de basis gelegd voor een zorgstelsel dat continentaal Europa al sinds rijkskanselier Von Bismarck (1815-1898) kent.

President Obama is nu geslaagd waar zijn Democratische voorganger Clinton in de jaren negentig nog faalde. Maar daarmee is het politieke conflict, in het ook op dit punt diep gepolariseerde Amerika, nog niet beslecht. Dat uitdager Mitt Romney gisteren aangekondigde de wet meteen in te trekken, kan nog gebagatelliseerd worden als ‘verkiezingscampagne’. De motivatie van het Hooggerechtshof om de wet te laten passeren, biedt echter wel veel munitie voor voortzetting van de strijd.

Cruciaal in de zaak bij het Supreme Court was de vraag of de federale regering kan dwingen tot een commerciële handeling (het sluiten van een verzekering) op straffe van een sanctie (extra belasting). Volgens Obama kan beide, omdat iedereen ooit medische zorg nodig heeft. Het Hof meent dat de regering het recht heeft belasting te heffen. Dat doet ze ook met accijnzen om roken te ontmoedigen. Maar ze mag de burger niet verplichten een zorgpolis te kopen. Want dat doet ze ook niet met een regenjas, hoewel iedereen die ook een keer in zijn leven nodig heeft.

Dit abstracte onderscheid is de kern van de ‘Amerikaanse droom’ over de verhouding tussen staat en individu en kan komende maanden in de politieke strijd concreet worden ingezet. Het Hooggerechtshof billijkt immers alleen de financiering van het hervormde zorgstelsel en niet de onderliggende ideologie. Voor de Republikeinen, al dan niet aangejaagd door de Teaparty, is dat een sterk argument tegen de Democraten.

Dat wil niet zeggen dat Obama een pyrrusoverwinning moet vrezen. De president heeft eveneens een sterk argument op zak. Mitt Romney heeft, als gouverneur van Massachusetts, een vergelijkbaar ziektekostenstelsel geïntroduceerd. Romney moet dus ook veel uitleggen.