Mexicanen wantrouwen alle politici

Voor het eerst sinds 2000 maakt de kandidaat van de PRI een grote kans op het presidentschap. Studentenbeweging #yosoy132 doet er alles aan om een zege te voorkomen.

Masks depicting presidential candidates, Josefina Vazquez Mota, for the National Action Party (PAN), Enrique Pena Nieto, for the opposition Institutional Revolutionary Party, (PRI), Andres Manuel Lopez Obrador, for the Democratic Revolution Party (PRD) and former Mexico's Presidents Carlos Salina de Gortari and Vicente Fox, are displayed for sale among masks depicting some fictional characters in Mexico City, Thursday, June 28, 2012. Mexico will hold its presidential election on July 1. (AP Photo/Esteban Felix)`

Een meisje in een vest met roze strepen geeft haar vriend een zoen. Boven hun hoofden dragen ze een televisie van karton, beplakt met stickers. ‘Het nieuwe Mexico zie je niet op tv’, staat er op eentje. Samen met zo’n driehonderd demonstranten schreeuwen ze kreten tegen de man die tot hun afgrijzen zondag waarschijnlijk de nieuwe president van Mexico wordt, Enrique Peña Nieto.

Het stelletje doet mee aan een manifestatie van #yosoy132 (‘ik ben nummer 132’), een protestgroep die in zeven weken is uitgegroeid tot de grootste studentenbeweging van Mexico sinds 1968. De deelnemers roepen kiezers op om niet te stemmen op Peña Nieto en zijn PRI, de partij die van 1929 tot 2000 onafgebroken regeerde in Mexico.

De demonstranten – voornamelijk studenten – vrezen een terugkeer van de corruptie en onderdrukking waarmee de PRI zo lang aan de macht wist te blijven. Achter de stralende glimlach van de 45-jarige Peña Nieto, getrouwd met een soapactrice, gaan volgens hun de duistere belangen schuil van rijke zakenmensen, grote mediabedrijven en corrupte gouverneurs.

Deze avond hebben de studenten en enkele oudere sympathisanten van #yosoy132 zich verzameld voor een groot geel gebouw van Televisa in Mexico-Stad. De televisiezender brengt louter positieve berichten over Peña Nieto, zeggen de demonstranten, in ruil voor de bescherming van hun mediamonopolie. De acties van #yosoy132 halen nauwelijks het nieuws, ook al demonstreren ze op de stoep van Televisa.

Peña Nieto heeft tijdens zijn professioneel georganiseerde presidentscampagne herhaaldelijk gezegd dat de PRI „de oude politiek” achter zich heeft gelaten. Volgens de oud-gouverneur van Estado de Mexico, de belangrijkste staat van het land, is de PRI – officieel centrumlinks, maar in de praktijk ideologisch fluïde – vrij van corruptie.

De deelnemers aan #yosoy132 geloven het niet. Campagnemedewerkers van de PRI beloven arme mensen dat ze hun stroom en water niet hoeven te betalen als de partij wint in hun gemeente, zegt Federico Gómez Pérez, een 22-jarige student communicatie en een van de oprichters van de beweging. „De helft van de Mexicanen is arm. De PRI maakt daar gebruik van.”

Gómez en studenten van meer dan honderd Mexicaanse universiteiten organiseerden de afgelopen weken marsen tegen Peña Nieto en gingen naar dorpen en arme wijken om kiezers te vertellen over de vermeende misdragingen van de PRI. De beweging zegt geen voorkeur te hebben voor een van de andere kandidaten – al blijkt uit gesprekken met deelnemers dat ze vooral de linkse Andrés Manuel Lopéz Obrador steunen.

Zondag wacht ze vermoedelijk een teleurstelling. Volgens de laatste peilingen krijgt Peña Nieto meer dan 40 procent van de stemmen. Obrador is een verre tweede met zo’n 23 procent. De kandidaat van de PRD, die de verkiezingen van 2006 nipt verloor, heeft zijn campagne besteed aan aanvallen op Peña Nieto, die hij beschuldigt van het toedekken van fraude en misdaden in zijn tijd als gouverneur.

De centrumrechtse PAN, de partij die Mexico heeft geregeerd sinds het troonverlies van de PRI, lijkt geen kans te maken. In de peilingen blijft hun kandidaat Josefina Vázquez Mota steken rond de 20 procent. De enige vrouw in de race wordt onder meer afgerekend op de mislukte strijd van president Felipe Calderón tegen het drugsgeweld. In de eerste negen maanden van vorig jaar vielen er bijna 13.000 doden, een record.

De ironie is dat de PAN bij veel van zijn plannen werd tegengewerkt door de PRI, onder andere bij het hervormen van de politie, volgens veel analisten een cruciale voorwaarde voor het aanpakken van de misdaad. PRI heeft altijd veel zetels gehouden in het Mexicaanse Congres en gouverneurs van de PRI regeren in 20 van de 31 staten. Ze gunden de PAN geen successen gedurende hun meerjarenplan voor het herwinnen van het presidentschap.

De Mexicaanse democratie is nog te fragiel voor een terugkeer van de PRI, zegt Jesús Silva-Herzog Márquez, academicus, columnist, tv-commentator en zoon van een oud-minister van de PRI. Onder de PAN is het land de afgelopen twaalf jaar gewend geraakt aan pluralisme en debat, maar de traditie is nog jong. „Als de PRI wint, en vooral als ze winnen met een grote meerderheid, kan die vrijheid in gevaar komen.”

De paradox is dat een Mexicaanse president heel zwak kan zijn – zoals Cálderon – óf heel sterk. Alles hangt er van af of de partij van de president een meerderheid heeft in het Congres en de meeste gouverneurs levert voor de staten, die naar Amerikaans model veel autonomie hebben. Mocht Peña Nieto president worden, dan domineert de PRI op alle niveau’s, net als vroeger.

Het verleden van de PRI geeft reden tot zorg, zegt Silva-Herzog. „De autoritaire aanpak van de PRI is niet te vergelijken met de dictaturen die er in andere Latijns-Amerikaanse landen waren. Maar het was ook geen vrije democratie.”

De academicus is het eens met de veelgehoorde kritiek dat Peña Nieto een marionet is van grotere machten. „Er is reden om te vermoeden dat de oude vakbonden en de grote bedrijven in Mexico hem zien als een handige politicus om hun belangen te laten dienen.”

Het Mexicaanse publiek is sceptisch. Achter ieder keurig gekapte politicus vermoeden ze schaduwkrachten en dubbele agenda’s. Peña Nieto heeft de slechtste reputatie, maar ook de andere partijen en groepen worden gewantrouwd, inclusief #yosoy132. De beweging zou stiekem worden aangestuurd door Obrador.

Samantha Morales, een 19-jarige student die meedoet aan het protest tegen Televisa, ontkent dat. Via Twitter en Facebook coördineert Morales de afdeling van #yosoy132 op haar faculteit informatica. „Internet is ons wapen”, zegt Morales, maar buiten de hoofdstad is hun invloed beperkt. Op het platteland – waar de PRI populair is – zijn weinig mensen online.

Thuis heeft Morales in ieder geval succes. Haar moeder stemt niet langer op de PRI. De 57-jarige huisvrouw is vanavond meegenomen naar het protest van #yosoy132, net als een van de oudere zussen van Samantha. „Vroeger waren we onwetend, we boden nooit weerstand tegen de PRI”, zegt de moeder, Carmen Sanabria. „Maar mijn dochters zijn intelligent. Ze hebben zelfs hun grootouders overgehaald om dit jaar een andere partij te kiezen.”

    • Ykje Vriesinga