Hooggerechtshof geeft Obama zijn plaats in de geschiedenis

Het Hooggerechtshof keurde gisteren met nipte meerderheid de belangrijkste hervorming van president Obama in zijn regeerperiode tot nu toe goed: de verplichte zorgverzekering.

Barack Obama gaat niet de verkiezingen in als de tweede Jimmy Carter: een president zonder aansprekende resultaten op binnenlands gebied. Obama weet hoe het met Carter afliep, hij werd in 1980 niet herkozen. De opluchting was van zijn gezicht af te lezen toen hij zich gisteren via de televisie tot de natie richtte en zei: „Dit is een overwinning voor het hele land. Over vijf, tien of twintig jaar zullen we zeggen dat het land er beter aan toe is, omdat we nu deze wet hebben ingevoerd.”

Obama’s ambitieuze, maar in conservatieve kring omstreden nieuwe zorgstelsel werd gisteren door het Hooggerechtshof grondwettig verklaard. Dat maakt de weg vrij voor de verplichte verzekering in de Verenigde Staten, waar circa vijftig miljoen mensen nu geen zorgverzekering hebben. Wie geen verzekering neemt, betaalt vanaf 2014 een boete.

De verwachting was dat het Hof, waar vijf van de negen rechters door Republikeinse presidenten zijn benoemd, de wet ongrondwettig zou verklaren. Alleen een beperkt deel van de wet, een uitbreiding van de zorg aan mensen met lage inkomens (Medicaid), werd afgekeurd.

Het is de belangrijkste uitspraak van het Hooggerechtshof in decennia. Want hoe logisch het principe van een universele zorgverzekering mag klinken vanuit Europees perspectief, in de VS gaat het in tegen een diep geworteld wantrouwen tegen de federale overheid in Washington. Het recht op zelfbeschikking wordt als een groot goed gezien, en waarom zou je geld betalen aan een verzekering als je gezond bent?

Veel Amerikanen denken er nog altijd zo over. Volgens een recente peiling van bureau Rasmussen wil 56 procent nog altijd dat de wet wordt ingetrokken, en 39 procent wil hem handhaven. Het verzet is vooral groot tegen de verplichte verzekering (het individuele mandaat). Toch is de uitspraak van het hof een mijlpaal voor Obama’s politieke prestige: dit is de hervorming die zijn belofte het leven van de Amerikanen te veranderen waar moest maken.

De eerste twee jaar van zijn termijn werkte Obama elke dag aan een nieuw zorgstelsel. Het werd hem afgeraden door zijn medewerkers, de economie en strijd tegen terrorisme zouden meer aandacht verdienen. Maar Obama zette door. Deels uit politieke calculatie, maar meer nog ingegeven door zijn ervaringen als gemeenschapsactivist in Chicago, waar hij mensen failliet zag gaan als ze ziek werden. Obama loodste de wet langs een sceptisch Congres.

Toen het Hooggerechtshof vorig jaar aankondigde de wet te toetsen aan de Grondwet, werd het einde van ‘Obamacare’ voorspeld. Het Hof hield drie dagen in maart hoorzittingen met juristen, en boog zich over de vraag of een federale overheid straffen mag opleggen als iemand iets níet doet? Ja, zeiden sommige juristen. Het is een kwestie van beschaving dat iedereen kan rekenen op een zorgverzekering. Nee, zeiden anderen. Iemand die zich niet verzekert, moet dat zelf maar uitzoeken.

Een kleinere groep conservatieven heeft religieuze bezwaren tegen een verzekering die ook abortus vergoedt. Obama heeft sommige groepen met religieuze bezwaren daarom uitgezonderd van de wet. Het verzet tegen Obamacare werd gevoed door een wilde geruchtenstroom vanuit conservatieve hoek. Obama zou, zo werd zelfs gezegd, doodseskaders het land in sturen. Liefst 26 staten weigerden het stelsel in te voeren.

Dat het Hof niet luisterde naar het verzet, mag een wonder heten. Dit Hooggerechtshof geldt als het meest conservatieve hof sinds de jaren dertig. Republikeinen zijn in de meerderheid. In hun beslissingen varen ze, als het erom gaat, een consequent conservatieve koers: ze stemden voor vrij wapenbezit, tegen positieve discriminatie, voor de bescherming van religie in het openbare leven.

De beslissing van het hof maakt de zorg ook tot een belangrijk campagnethema voor de presidentsverkiezingen van november. De laatste kans voor tegenstanders van de zorgwet is het kiezen van een nieuwe president, die de wet voor 2014 ongedaan kan maken. Obama’s aankomende uitdager, Mitt Romney, beloofde gisteren dat hij op de eerste dag van zijn presidentschap een streep door de wet zet. Romney kan in zijn campagne voortbouwen op de onderbouwing van het Hof. Volgens de rechters mag de overheid onwilligen financieel straffen, omdat die boete in feite een belasting is – en die mag de federale overheid heffen. De voorspelbare conclusie van Romney: Obama verhoogt uw belastingen.

Maar het thema kan ook op hem terugslaan. Als gouverneur van Massachusetts voerde Romney in 2006 een wet in die sprekend op Obama’s zorgwet lijkt. Ook daar is een zorgverzekering verplicht. Zijn verweer tegen kritiek dat hij met twee maten meet is dit: ja, het werkt wel voor een staat, maar niet op landelijk niveau. Dat is geen eenvoudige oneliner.

Typerend voor de Republikeinse onmacht was een veroordeling door het Huis van Afgevaardigden van minister van Justitie Eric Holder. De minister heeft zich volgens het in meerderheid Republikeinse Huis schuldig gemaakt aan minachting van het Congres, door documenten over een wapensmokkelaffaire naar Mexico tussen 2009 en 2011 niet te geven. Republikeinen hopen Holder in deze unieke stap tot aftreden te dwingen, maar die kans is klein. Het was vooral een uiting van Republikeinse frustratie.

    • Guus Valk