Het alfabet in wolk en toren

Meermanno heeft het zwaar: de subsidie gaat mogelijk met een kwart omlaag. Joke van Leeuwen, die er nu een tentoonstelling heeft, prijst de teamgeest binnen het museum.

Schrijfster Joke van Leeuwen herinnert zich nog goed de ontroering die ze voelde toen ze er als kind voor het eerst in slaagde zelf een versje te lezen. Haar grootvader had haar al voor ze naar de lagere school ging het alfabet bijgebracht. En haar vader, die dagelijks bij het haardvuur voorlas aan zijn zes kinderen, wakkerde haar liefde voor het lezen verder aan.

Van Leeuwen schreef inmiddels meer dan vijftig boeken voor kinderen en volwassenen. Ze won er een hele reeks prijzen mee, waaronder een flink aantal Gouden en Zilveren Griffels en Penselen, de Woutertje Pieterseprijs en de Theo Thijssenprijs. Voor haar hele oeuvre kreeg ze in 2010 de Gouden Ganzeveer.

Winnaars van de Gouden Ganzeveer worden door Museum Meermanno | Huis van het Boek uitgenodigd om als gastconservator een tentoonstelling in te richten. Zo maakte Adriaan van Dis begin dit jaar de tentoonstelling Enge dingen, over de menselijke fascinatie voor afwijkende lichaamsdelen en enge ziektes.

Joke van Leeuwen wilde een tentoonstelling maken „die zowel volwassenen als kinderen aanspreekt”. Speciaal voor de tentoonstelling maakte ze een beeld-ABC, in een mengvorm van tekeningen en collages van oude gravures. Ze hangen in de tentoonstelling en er is een poster van gemaakt die in de museumwinkel wordt verkocht. Ook zijn er alfabetten te zien van hedendaagse tekenaars als Tom Schamp, Wim Hofman en Sieb Posthuma.

Daarnaast trok Joke van Leeuwen erop uit met een fototoestel. „Soms zie je een letter in een wolk of een inktvlek. Tijdens reizen speurde ik naar letters die toevallig werden gevormd door voorwerpen, in gebouwen of in de natuur.” Meermanno roept bezoekers op ook zelf zulke foto’s te maken en die op te sturen. De winnaar krijgt een gesigneerd boek van Van Leeuwen en zijn voornaam in houten, gekleurde designletters.

De schrijfster was nooit eerder in Meermanno geweest. Conservator Jos van Heel toonde haar boeken uit de collectie die ze zou kunnen gebruiken. „Een prachtige collectie”, zegt Van Leeuwen. „Ik had een ruime keuze.” Zo zijn er oude miniaturen, waarop een hoofdletter soms bijna verdwijnt in de rijkdom van een afbeelding; beelden en letters die ineenvloeien, bijvoorbeeld een man en een slang die samen een B vormen; maar ook een boek waarin de letter h transformeert tot een paard (horse).

Museumdirecteur Maartje de Haan is zeer te spreken over de samenwerking. „Ze heeft er veel tijd in gestoken en het resultaat is prachtig. Ook Bob Takes, die de tentoonstelling heeft vormgegeven en opgebouwd, heeft geweldig werk geleverd.” Hij maakt veel gebruik van monitoren. In één zaal heeft hij een hele rij gezet, waarop mensen in verschillende talen alfabetten uitspreken.

Voor de museummedewerkers is de tentoonstelling een lichtpuntje in een moeilijke tijd. De Raad voor Cultuur adviseerde staatssecretaris Zijlstra (Cultuur, VVD) vorige maand om 25 procent op het museum te bezuinigen. Meermanno moet daarnaast verregaand samenwerken met het Letterkundig Museum. Voor 16 juli moeten de twee musea een nieuw, gezamenlijk plan indienen. Komen de twee er niet uit, dan ziet de Raad geen toekomst voor hen.

„Dat viel ons wel héél rauw op het dak”, zegt directeur De Haan. „Vorig jaar kregen we een uitstekende beoordeling van de visitatiecommissie die rapporteerde aan het ministerie. Daarvan is niets terug te vinden bij de Raad voor Cultuur.”

Beide musea praten al een tijdje over samenwerking. Ze staan daar welwillend tegenover. De Haan: „Maar het is onmogelijk om voor 16 juli met een gezamenlijk plan te komen. Voor verregaande samenwerking is instemming van onze ondernemingsraden nodig. Dat vereist zorgvuldigheid en meer tijd.”

De musea hebben een brief aan de staatssecretaris gestuurd waarin zij meer tijd vragen. Ze tekenden daarnaast protest aan tegen een aantal onjuistheden in het advies. „Wij zouden maar ‘enkele’ topstukken in onze collectie hebben”, zegt De Haan. „De visitatiecommissie heeft gerapporteerd dat wij een groot aantal internationale topstukken hebben, en zo is het ook.”

Heeft Joke van Leeuwen, terwijl zij werkte aan haar tentoonstelling, iets gemerkt van de perikelen? „Wat ik vooral heb opgemerkt is de enorme teamgeest en werkkracht in Meermanno”, zegt ze. „De medewerkers hebben de afgelopen tijd met hart en ziel gewerkt voor hun museum. Ik heb daar erg veel bewondering voor.”