Elizabeth II, van stijf en elegant tot soms intiem

Haar beeltenis staat op postzegels, munten, bankbiljetten en op meer tijdschriftcovers en krantenvoorpagina’s dan wie ook. Madame Tussaud’s in Londen is toe aan het 23ste wassenbeeld. Elizabeth II is wereldberoemd. Hoe bezoekwaardig is een expositie met zestig portretten dan nog; we weten toch hoe ze eruitziet?

Zeer interessant, zo blijkt op The Queen; Art & Image, want hoe zagen en zien anderen haar?

Cecil Beaton, die Elizabeth fotografeerde tussen 1942 en 1968, zag haar vooral als een elegante, bijna sprookjesachtige prinses, getuige het romantische staatsieportret dat hij in 1953 maakte. Lucian Freuds staatsieportret uit 2002 is daarentegen weinig majestueus te noemen: hij zag een koningin die bozig onder haar kroon uitkijkt.

De expositie doet vooral nadenken over de scheiding tussen privé en publiek, en de manier waarop Elizabeth die zelf overschreed. Want waar in de beginjaren de nadruk ligt op staatsie en officieel, laat ze zich halverwege de jaren zestig steeds meer als moeder en vrouw afbeelden. Eerst door fotograaf (en zwager) Lord Snowdon en dat zette al snel de toon.

De prijs was het einde aan de onderdanigheid – mooi verbeeld op de platenhoes van de Sex Pistols (1977). En het begin van een beroemdheidscultus, met onder meer vier portretten van Warhol.

Toch blijft een gevoel van staatsie en stijfheid hangen. Intiemer zijn de zeldzame foto’s waarop het masker valt. Zoals bij aankomst op Heathrow nadat haar vader is overleden, en zij dus koningin is. Eenzaam staart ze voor zich uit tussen confererende mannen in pak.

Het roept emotie op, net als de foto uit 2007 die Chris Levine nam voor een hologram. Even deed ze haar ogen dicht, net toen hij afdrukte. Het lijkt alsof ze zich even wil afsluiten van onze starende blikken.

‘The Queen; Art & Image’, National Portrait Gallery, Londen t/m 21/10. Inl: www.npg.org.uk