Door deze man schrijft Obama geschiedenis

Het mag een waar wonder heten: het meest conservatieve Hof sinds de jaren dertig heeft de zorgwet van president Obama goedgekeurd. Uitgerekend de rechter die volgens Obama alleen voor de sterken opkomt, gaf de doorslag.

U.S. President Barack Obama waves before he speaks at an Obama Victory Fund Reception at the Westin Peachtree Plaza Hotel in Atlanta, Georgia, June 26, 2012. REUTERS/Larry Downing (UNITED STATES - Tags: POLITICS) REUTERS

Correspondent Verenigde Staten

San Francisco. Alle scenario’s voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen kunnen weer de prullenmand in. Tegen de verwachting van bijna iedereen in heeft het Hooggerechtshof gisteren de zorgwet van president Barack Obama, beter bekend als ‘Obamacare’, grotendeels goedgekeurd*. Dat betekent dat vanaf 2014 vrijwel alle Amerikanen een verplichte zorgverzekering krijgen, op straffe van een boete van enkele honderden dollars. Verzekeringsmaatschappijen mogen dan geen klanten meer weigeren. Nu hebben 46 miljoen van de in totaal 308 miljoen inwoners van de Verenigde Staten nog geen zorgverzekering.

De algemene verwachting was dat het Hof, waar vijf van de negen rechters door Republikeinse presidenten zijn benoemd, de wet ongrondwettig zou verklaren. Dat is nu alleen gebeurd met een beperkt deel van de wet, waarin een uitbreiding van de zorg aan mensen met lage inkomens werd geregeld.

Door de goedkeuring van de wet gaat Obama niet de verkiezingscampagne in als de president die – op de dood van Osama bin Laden na – geen aansprekende resultaten heeft geboekt. Dat is een onverwachte opsteker voor de president. De eerste twee jaar van zijn termijn werkte hij dag en nacht aan een nieuw zorgstelsel. Het werd hem keer op keer afgeraden door zijn medewerkers, maar hij zette stug door. Meer nog dan door politieke calculatie was dat ingegeven door Obama’s ervaringen als gemeenschapsactivist in Chicago.

Zijn wet, officieel de Patient Protection and Affordable Care Act, moest de 46 miljoen onverzekerde Amerikanen een zorgverzekering bieden. Obama loodste de wet langs een sceptisch Congres én een vijandig electoraat dat alles wat riekt naar méér Washington niet zag zitten.

Toen het Hooggerechtshof vorig jaar aankondigde de wet te zullen toetsen aan de Grondwet, rekende bijna iedereen erop dat dat alsnog het einde zou betekenen voor ‘Obamacare’. Obama zou eindigen als een tweede Jimmy Carter – een president die niets bereikte. Het Hof hield drie dagen in maart hoorzittingen met juristen en boog zich over de vraag of het wel mag wat Obama wil, namelijk: mag een federale overheid straffen opleggen als iemand iets níét doet – in dit geval niet verzekeren tegen ziektekosten? De juristen waren verdeeld: ja, zei de een – want het is een kwestie van beschaving dat iedereen kan rekenen op een zorgverzekering. Nee, zei de ander – iemand die zich niet verzekert, moet daar zelf voor kunnen kiezen.

Hoe logisch het principe van een universele zorgverzekering ook mag klinken vanuit Europees perspectief, de wet is nooit echt populair geweest in de Verenigde Staten. Volgens een peiling van bureau Rasmussen wil 56 procent van de Amerikanen dat de wet wordt ingetrokken, slechts 39 procent wil hem handhaven. Met name tegen het verplichte karakter van de verzekering is verzet. Diep geworteld in het Amerikaanse denken zit een wantrouwen tegen de federale overheid. Het recht op zelfbeschikking wordt als een groot goed gezien. Bovendien, zeggen critici, zullen de premies straks collectief stijgen, omdat verzekeringsmaatschappijen iedereen verplicht moeten aannemen als klant – ook ouderen en zieken. De extra kosten daarvan zullen via hogere premies aan alle Amerikanen worden doorberekend, vrezen zij.

Een kleinere groep conservatieven heeft bovendien religieuze bezwaren tegen het meedoen aan een verzekering die bijvoorbeeld ook abortus vergoedt. Obama heeft sommige groepen met religieuze bezwaren daarom uitgezonderd van de wet. Maar het verzet tegen Obamacare bleef worden gevoed door een ongekende geruchtenstroom vanuit conservatieve hoek. Obama zou zelfs, zo werd gezegd, ouderen ‘ter dood willen brengen’. Liefst 26 staten weigerden het stelsel in te voeren.

Dat het Hof niet luisterde naar deze bezwaren, mag een wonder heten. Dit Hooggerechtshof, dat rechters in principe voor het leven benoemt, geldt volgens deskundigen als het meest conservatieve Hof sinds de jaren dertig. Republikeinen zijn in de meerderheid, en in hun beslissingen varen ze, als het erom gaat, een consequent conservatieve koers: ze stemden voor vrij wapenbezit, tegen positieve discriminatie, voor de bescherming van religie in het openbare leven. President Obama heeft tot nu toe twee progressieve rechters benoemd, maar zij vormen nog altijd een minderheid.

Het was uitgerekend de conservatieve opperrechter John Roberts, aangesteld door George W. Bush, die Obama aan de overwinning hielp. Hij stemde met de vier progressieve rechters mee. Roberts gold altijd als een held onder Republikeinse aanhangers, een cultuurbewaker van het erfgoed van Ronald Reagan.

Bovendien had hij een persoonlijke reden om het Obama moeilijk te maken. Tijdens zijn benoemingsprocedure, in 2005, stemde Obama als jonge senator tegen de kandidatuur van Roberts – en gaf daar een uitvoerige verklaring bij die Roberts, naar verluidt, als een diepe belediging heeft ervaren. Obama verweet Roberts destijds dat hij als rechter meer de belangen van „de sterken” diende, terwijl hij die van „de zwakken” verwaarloosde. Toch stapte de rechter daar overheen en gunde Obama zijn belangrijkste succes op binnenlands gebied.

Voor Mitt Romney, zijn Republikeinse uitdager, is de beslissing van het Hof niet alleen maar slecht nieuws. Zijn voordeel is dat hij zijn achterban kan enthousiasmeren. Een volgende president kan Obamacare immers nog vernietigen, op zijn laatst in 2013. Kiezers die geen verzekering willen, hebben dus nog één kans om er onderuit te komen. Romney heeft al gezegd dat hij op de eerste dag van zijn presidentschap een streep zal zetten door de wet. Er valt dus weer echt wat te kiezen in november, en dat komt Romney niet slecht uit.

Daarbij kan hij hoop putten uit de onderbouwing van het Hof: volgens de rechters mag de overheid onwilligen financieel straffen, omdat ze het ziet als een ‘belasting’, niet als boete. Het voorspelbare antwoord van Republikeinen zal dus zijn: Obama verhoogt uw belastingen.

Maar blij dat de campagne zal worden bepaald door de zorgwet, is Romney allerminst. Als gouverneur van Massachusetts voerde hij in 2006 een wet in die sprekend op Obama’s zorgwet lijkt. Ook daar is een zorgverzekering verplicht. Zijn verweer tegen kritiek dat hij met twee maten meet luidt: ‘Het werkt wel voor een staat, maar niet voor het hele land.’ Dat is geen prettige oneliner.

Obama kan nu met zijn universele gezondheidszorg naar de kiezer. Hij zal vooral benadrukken dat de wet burgers geld bespaart: ruim 2,5 biljoen dollar per jaar, 17 procent van het bruto binnenlands product, gaat nu op aan de zorg – een record. Of de kiezer hem daarvoor beloont, zal blijken op 6 november.

    • Guus Valk