Betonrot aan de top

De politieke elite gelooft zelf niet meer in het systeem, merkt

Sywert van Lienden als hij op de koffie gaat bij topmensen.

We worden geregeerd door de besten. En die besten worden gecontroleerd door ons allemaal. Zo kun je de Nederlandse democratie het best typeren. Op papier. Worden wij eigenlijk wel geregeerd door de besten en worden zij door een Tweede Kamer gecontroleerd die een opgepoetste spiegel is van ons allemaal? Het human resource management van de politiek is machtig interessant. Hoe worden politici geselecteerd, hoe stromen ze door en waar eindigen ze?

Voor een partijpoliticus is een roep tot het kabinet het allerhoogst haalbare, los van het premierschap. Bij elke formatie zitten roedels partijdieren bij de telefoon, alsof het een examenuitslag betreft. Ben ik uitgekozen, is er plek voor mij, word ik sterk en loyaal geacht?

Het Nederlandse politieke systeem geeft ministers zeer veel ruimte en bevoegdheden. Daarom is een ministerschap ook het hoogst haalbare. Dit in tegenstelling tot het Amerikaanse systeem, waar een president of minister nauwelijks bevoegdheden heeft. Een regering kan de oorlog verklaren, maar kan nog geen kopje koffie van een officier betalen in Kabul, Basra of Bagdad. Wil een Amerikaanse president wat in beweging krijgen, dan moet hij het vooral hebben van zijn persoon en ideeën. In Nederland moet een politicus het vooral hebben van zijn macht en relaties om anderen te laten bewegen.

De afgelopen weken heb ik samen met een vriend talloze kopjes koffie mogen drinken met mensen die minister hadden kunnen zijn, maar die hebben geweigerd of die zijn niet gevraagd. Om hun ideeën over de politiek te horen en hulp of donaties voor een verkiezingscampagne te vragen. Van topmannen uit het bedrijfsleven, eigenaren van familiebedrijven tot hoogleraren en topambtenaren: allen hadden zonder uitzondering een zeer pessimistische kijk op de politiek als systeem. Dat niet in staat is de juiste vragen te stellen, laat staan de antwoorden te leveren. En allemaal zien ze dezelfde vicieuze cirkel: omdat zo weinig talent zich bindt aan de politiek, verlaat het talent de politiek.

De gevestigde orde gelooft niet meer in de kracht van het systeem en constateert dat het op de laatste benen loopt. Mensen die formateur zijn geweest, Kamervoorzitter of zittende Kamerleden: de privétwitterberichten, brieven en belletjes stromen binnen bij G500. Er lijkt een zucht van verlichting door de politici te gaan dat er eindelijk iemand is die ze op heterdaad betrapt. Daar hebben ze al lang op gewacht. En dan niet betrapt op wat kleine foutjes, maar op het verwaarlozen van het fundament van de samenleving. De betonrot tiert welig. Kennelijk is een duw van buiten de enige mogelijkheid om het uurwerk weer in beweging te zetten, zodat de tijd de politiek niet inhaalt.

Op de partijcongressen worden dit weekend de Kamerlijsten vastgesteld. De nieuwkomers op de lijsten zijn weer even uniform als altijd: veel oud-ambtenaren of mensen uit de semipublieke sector, tussen de 30 en 50 jaar, blank, academisch geschoold en met tweelettergreperige voornamen.

De beste denkers, zakenlieden en maatschappelijk betrokkenen staan er weer niet op. Niet gevraagd, want te vrij. En een vrije vogel past niet zo goed in een Haags keurslijf, maar fladdert liever wat. De vrijwillig onvrijen en carrièrepolitici wachten daarom geduldig de kans af, naast de telefoon. We worden geregeerd door de minst slechten. En die minst slechten worden gecontroleerd door soortgelijken.

Sywert van Lienden (21) is mede-initiatiefnemer van politieke beweging G500. Hij was van 2006 tot 2008 voorzitter van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren.

    • Sywert van Lienden