Vrouwelijke popjes als exportartikel

De girl power van de Oekraïense actiegroep Femen is niet besteed aan de Oekraïeners zelf. „Wat die meisjes doen vind ik heel laag.”

Ukrainian police detain an activist from women's rights group Femen as she enacts a performance in central Kiev May 31, 2012. The activist was protesting against prostitution during the upcoming UEFA Euro 2012 soccer tournament. Kiev is set to host the final match of the Euro 2012 soccer tournament. REUTERS/Gleb Garanich (UKRAINE - Tags: CIVIL UNREST SPORT SOCCER CRIME LAW) TEMPLATE OUT REUTERS

Correspondent Rusland

Een overlever is ze. Letterlijk: op haar 43ste heeft Oksana Platonova haar genen al doorgegeven aan drie kinderen én een kleindochter. Haar modellenbureau heet NEO. Een toepasselijke naam voor wie na een pijnlijke echtscheiding een nieuw leven moet opbouwen.

„Gezicht naar voren, kind”, zegt Platonova, terwijl ze een meisje van twaalf op de foto zet dat door haar moeder wordt ingeschreven als model. „En nu verbaasd kijken.” Het meisje bloost. Tegen de moeder: „Jij bent een schoonheid. Maar je dochter moet op cursus.”

Oksana Platonova heeft een bedrijf in het bekendste handelsartikel van Oekraïne, vele malen beroemder dan zonnebloemolie of zware metalen: vrouwelijk schoon. De president van het land heeft het zelf gezegd. „De Oekraïense vrouwen zijn de trots van het land. Mooi, interessant en slim.” De president heeft ook opgemerkt dat dit in het buitenland is opgemerkt.

Niet alle vijfduizend modellen die bij NEO staan geregistreerd, zijn vrouw, jong en mooi. Voor sommige reclames, bijvoorbeeld voor gezichtcrème, zijn ook mannen en dames op leeftijd nodig. Maar de primaire doelgroep is onder de dertig, sexy gekleed, en vrouw. De jonge vrouwen van de Oekraïense actiegroep Femen zijn ook mooi, interessant, slim en sexy, althans in westerse ogen. Met beschilderde, blote borsten en vrolijk uitgedost demonstreren ze tegen vrouwenonderdrukking en prostitutie, op evenementen zoals het EK voetbal.

Ze haalden al een World Press Photo, en de voorkanten van talloze tabloids en weekbladen in de westerse pers. Ze trokken deze week hun T-shirts uit in de fanzone van Kiev en verkleedden zich als naakte Hitlers aan het begin van het EK. In Oekraïne snapt niemand er wat van. De modellendirecteur geeft de standaardreactie: „Ik vind het heel laag, wat die meisjes doen. Dat is prostitutie. Ze worden er vast voor betaald.”

Terwijl je toch zou denken dat Oksana Platonova wel wat girl power kan gebruiken.

In een vorig leven was Platonova acrobate en miljonair. Haar man, met wie ze vijftien jaar was, had drie casino’s in Rusland. Ze kochten onroerend goed, renoveerden dat samen. Ze speelde de hoofdrol in een Oekraïense film over het leven van een Italiaanse actrice, ze leefde zelf het leven van een ster.

Op een dag gaf haar man haar geen geld meer en sloeg haar in elkaar toen ze erom vroeg. „Zijn moeder was bang dat ik alles zou erven. Ze heeft hem tegen me opgezet”, zegt Platonova. Op advies van haar vrouwelijke advocaat vertrok ze. Statistisch gezien was ze laat met een scheiding: veel vaker dan in Nederland vindt die in Oekraïne en Rusland al plaats na enkele jaren huwelijk, voor het dertigste levensjaar.

Platonova overkwam wat zoveel Oekraïense vrouwen overkomt. Met haar uitgescheurde oorlelletjes en in haar broekpak met diep decolleté neemt ze nu de metro naar haar werk, terwijl haar ex-man een huis van 3,5 miljoen in het centrum heeft, twee auto’s, twee Harley Davidsons en een ‘biljet’ waarop staat dat hij de medewerker is van een parlementariër. „Als hij wordt aangehouden, dan laat hij dat kaartje zien.”

Actiegroep Femen vecht tegen een wereld met mannen zoals deze. Mannen zoals president Viktor Janoekovitsj, die de vrouwen van zijn land roemt, maar volgens een hardnekkig gerucht een veroordeling wegens verkrachting uit zijn cv heeft laten wegpoetsen. Dat toch al niet zo schoon was.

„Bedankt, inwoners van Donbass, voor de president-pederast”, galmden de supporters van de Kievse club Dynamo bij een uitwedstrijd in het oosten van het land, de thuisbasis van Janoekovitsj. In hun kleurig geschilderde hoofdkwartier in het centrum van Kiev, hangen de activistes van Femen, nu aangekleed, op kunststof grasmatten om de ene na de andere westerse journalist te woord te staan. „We weten dat Oekraïners ons niet snappen, de mannen niet, en de vrouwen niet”, zegt deelneemster Inna Sjevtsjenko (21). „Maar de enige manier om iets te bereiken is via Europese media. Bij onze politici krijgen we zelf geen voet aan de grond.”

Druk uit Europa moet ervoor zorgen dat Oekraïne van het imago afkomt dat je er zonder gêne een importbruidje kunt halen. De vrouwen van Femen gooien voor dat doel hun eigen mooie lijven in de strijd. Wie, zoals in een reclame van een Nederlands energiebedrijf gebeurt, naar Oekraïense vrouwen googlet, kan denken dat zij qua uiterlijk van nature meer begunstigd zijn dan bijvoorbeeld Nederlandse vrouwen.

Maar de vele westerse mannen die langer in het land rondlopen op zoek naar de bruid van hun dromen, merken na verloop van tijd vaak op dat hun schoonheid vooral het gevolg is van hun vermogen zich goed te kleden, op te maken en sexy te bewegen. Oekraïense vrouwen zijn niet oververtegenwoordigd op de catwalks.

Vrouwelijke bevalligheid, na de seksuele revolutie in het Westen wat meer verstopt geraakt in slobbertruien en spijkerbroeken, is in Oekraïne nog volop aanwezig, en dat trekt westerse mannen die uiteindelijk toch de voorkeur aan naaldhakken en diepe decolletés geven. De bekendste band van Oekraïne is een steeds wisselende samenstelling van drie schaarsgeklede, zingende dames, geproduceerd door een Oekraïense en een Georgische man. De naam: Via-Gra. Dit alles tot frustratie van Femen. „Onze vrouwen moeten ophouden zich als popjes te gedragen”, zegt Inna Sjevtsjenko.

Modellendirecteur Platonova zou zich niet meer naturel willen presenteren: „Ik heb van mijn oma geleerd dat een vrouw niet zonder make-up naar buiten gaat.”

Een model van twintig, kort rokje, zware make-up, stormt het kantoor van NEO binnen. Ze is net terug van een modeshow in Moskou. „Het was vreselijk”, vertelt ze. „We zouden het eten betaald krijgen, maar dat was te weinig. En we kregen maar 100 euro.” Platonova hoort haar geduldig aan, maar doet geen toezeggingen om te bemiddelen.

Is de directeur niet bang dat dit soort meisjes tijdens een modeshow in Rusland in het foute circuit verdwijnen, van gedwongen prostitutie? „Ik ga de eerste keer altijd mee, en zorg dat ik alle mensen met wie ik werk persoonlijk ken”, zegt ze. „Ik maak mijn vrouwen juist zelfbewust, ik leer ze zichzelf te managen.”

Voor Platonova is de modellenstudio een vorm van emancipatie. Het is de verantwoordelijkheid van de vrouw dat een man geen misbruik van haar maakt.

Oksana’s advocate, Irina Kalinskaja, die veel gezinszaken doet, denkt er ook zo over. „Een vrouw die wordt geslagen door haar man, moet gewoon weggaan”, zegt ze tijdens een interview in een café. „Besef wel: de vrouwen hier zijn manipulatief – ze worden zwanger om een man aan zich te binden. Ze moeten gewoon in zichzelf geloven. Dan gaan ze stralen, en vinden ze vanzelf een goede man, die ze goed behandelt.”

Volgens Kalinskaja zijn de Oekraïense wetten prima voor vrouwen, mentaliteit is het echte probleem. Kan Femen helpen die te veranderen? Nee, zegt Kalinskaja, die behalve jurist ook psycholoog is. „Met die vrouwen is wat mis. Zij hebben te weinig vaderliefde gehad.”

Femen wil Oekraïense vrouwen losweken van de patriarchale tradities. Maar het is zoiets als SGP-vrouwen overhalen zich verkiesbaar te stellen. Het zijn niet alleen mannen die daar tegen zijn: de vrouwen zelf willen niet anders.

De Oekraïense vrouwen zijn de trots van hun land. Bij Oksana Platonova kunnen verlegen meisjes van twaalf leren hoe ze dat ook worden.

    • Thalia Verkade