Tegen de verloedering van het nieuws op tv

Betaalzender HBO komt met een nieuwe ambitieuze serie. The Newsroom keert zich tegen nieuws als amusement. Critici in de VS hebben moeite met die boodschap van bedenker Aaron Sorkin.

De serie The Newsroom is nog geen vijf minuten aan de gang of de personages en de kijkers worden om de oren geslagen met een tirade. Anchorman Will McAvoy, gespeeld door Jeff Daniels, laat zich verleiden om bij een openbaar debat op een school voor journalistiek haarfijn uit te leggen waarom Amerika niet het beste land ter wereld is: „Zevende in alfabetisme, 27ste in wiskunde, 22ste in wetenschap.” Enzovoort. De grootste „in het aantal mensen dat gelooft dat engelen echt zijn en in uitgaven voor defensie”.

Dat is helemaal Aaron Sorkin, de schrijver en bedenker van deze nieuwe HBO-serie, waar in televisieland naar werd uitgekeken en die afgelopen weekend in première ging in Amerika. Sorkin, scenarist van de veelgeprezen serie The West Wing en van de film The Social Network, portretteert graag intelligente mensen. Zijn personages kletsen erop los, zeker, maar ze zijn onwaarschijnlijk leep. Bij de The West Wing was het een genot om keer op keer verbluft te worden door de briljante discussies tussen de presidentiële stafleden.

Daar moet je tegen kunnen. Sorkins personages zijn jaloersmakend rappe en scherpzinnige sprekers, tot op het onuitstaanbare af. Dat is het punt waarop bewonderaars zich scheiden van hekelaars. Die zeggen: ‘Sorkin leert de mensen graag een lesje; zijn personages zijn irritant en zelfvoldaan’. Wat de opinie vertroebelt is dat Sorkin zich in interviews laatdunkend uitlaat over ‘de internetgeneratie’. „Het doet geen pijn hoor, om eens een film te kijken of een krant te lezen, internet-girl”, beet hij onlangs een interviewster toe.

In The Newsroom is het venijn in fictie ingekaderd, maar niet wezenlijk anders. In de pilot van de serie – vanaf maandag in Nederland te zien voor abonnees van HBO – doet Sorkin een frontale aanval op de staat van de televisiejournalistiek en van de wil van burgers om zich te informeren. De nieuwsprogramma’s zijn personalityshows geworden en de burger kijkt zonder zich af te vragen of de presentator objectief en betrouwbaar is – zo betoogt MacKenzie McHale (gespeeld door Emily Mortimer), de nieuwe hoofdredacteur van het nieuwsprogramma dat McAvoy presenteert.

McAvoy, zelf zo’n type presentator bij een doorsnee zender, laat zich door haar overtuigen om tegen de verloedering in te gaan. Hij moet de nieuwe brenger van echt nieuws worden: kritisch, feitelijk. In de pilot krijgt hij meteen de kans, als een lekkende oliebron een milieuramp dreigt te veroorzaken. Vanaf dat moment stroomt de ruimte over van de journalistieke adrenaline.

Amerikaanse tv-critici ergeren zich aan Sorkins stellingname. De recensente van The New Yorker ziet in de woede een vorm van „moreel eczeem” opvlammen, die haar jeuk geeft. The Washington Post spreekt van „onophoudelijk gewauwel”. Het bontst maakt The Boston Globe het door te stellen dat Sorkin in The Newsroom een nieuwsprogramma creëert dat al bestaat: The Daily News met Jon Stewart. Als journalisten het verschil niet zien tussen de satirische talkshow van Stewart en een regulier journaal, dan heeft Sorkin wellicht een punt.

Meegewogen moet worden dat de aanval van Sorkin zich richt op de grote massa. Die kijkt het liefst naar journaals als Fox News, waarin verslaggevers de gewoonte hebben hun (conservatieve) mening over het nieuws te geven.

Sorkin is van huis uit een toneelschrijver, en dat is eigenlijk het enige dat hij wil zijn, benadrukt hij in interviews. Hij leeft voor het schrijven van dialogen. De rest, de lijn van het verhaal, de omgeving, gaan hem minder aan het hart. Dat merk je.

Het is waar dat McAvoy en McHale in hun discussies elkaar met beginselverklaringen bestoken en dat kan gekunsteld overkomen, zoals The New Yorker schrijft. Maar come on, dit is nog maar de pilot. Die grote woorden dienen een dramaturgisch doel: een terugkerend twistpunt scheppen en de personages in een maatschappelijk-ideologische startpositie manoeuvreren.

De dialogen in de eerste aflevering zijn ook veel meer dan een ideologisch steekspel. McAvoy is een gecertificeerde lummel die leeft op het randje van grootheidswaan. Hij botst met iedereen en dat levert flonkerende teksten op uit de magische tondeldoos van Sorkin.

Bij McAvoy en McHale voel je onderhuids schrijnende en melancholieke gevoelens meezingen in hun verbale strijd. McHale blijkt de ex van de arrogante presentator te zijn en dat maakt hem kwetsbaar. Nadat hun relatie stuk liep werkte ze drie jaar als oorlogscorrespondent. Zoals de zenderbaas sarcastisch tegen McAvoy zegt: „En drie jaar geleden was het ook het laatst dat ik je vrolijk heb gezien.” Ook al zo’n bijdehande opmerking. Er is voldoende aanleiding om nieuwsgierig te blijven naar de rest van deze serie.

Vanaf maandag 2 juli, 20.30u, HBO.

    • Ron Rijghard