Monti heeft trofee op EU-top nodig

Voor de Italiaanse premier Monti staat misschien het meest op het spel op de EU-top die vandaag begint. Monti móét iets binnenhalen als hij wil aanblijven.

Demonstranten vandaag in de Europese wijk in Brussel, voor het begin van de Europese top. Ze roepen EU-leiders op niet verder op ontwikkelingshulp te bezuinigen . Foto AP

Als het aan Mario Monti ligt, duurt de Europese top die vanavond in Brussel begint, het hele weekeinde. De Italiaanse premier heeft in zijn parlement gezegd dat hij Brussel niet verlaat zónder Europese maatregelen om de rente op Italiaanse staatsleningen te verlagen.

Volgens de krant Corriere della Sera is hij zelfs bereid zijn „steun voor een financiële transactiebelasting in te trekken” als hij zijn zin niet krijgt. Die belasting heeft de Duitse bondskanselier Angela Merkel nodig om diverse Europese maatregelen door háár parlement te loodsen.

Dit soort dreigementen is niemand van Monti gewend. Maar zijn regering wankelt. Als hij vertrekt, verliezen financiële markten het laatste restje vertrouwen in Italië. Dat kan funest zijn voor de euro.

Monti steunt de plannen die regeringsleiders vanavond en morgen bespreken, waaronder een groeipact ter waarde van 130 miljard euro op verzoek van de Franse president François Hollande, en het rapport van Europees president Van Rompuy, waarin hij pleit voor een Europese bankunie en een politieke unie.

Voor Monti is het probleem wat er niet op de agenda staat: maatregelen om zuidelijke eurolanden snel lucht te geven. Het kost maanden, jaren, om Van Rompuy’s grand design voor een stabielere eurozone uit te voeren. Intussen wordt Italië financieel gewurgd, terwijl het wel in hoog tempo pijnlijke bezuinigingen en hervormingen doorvoert. Monti houdt het niet lang meer. Hij wil euro-obligaties en eist dat het euronoodfonds staatsobligaties gaat opkopen van landen die zich goed gedragen.

Monti heeft zijn hervormingen binnenslands sinds zijn aantreden in november altijd verkocht met het argument dat dit nodig is om de euro te redden: alleen als Italië begrotingsdiscipline toont, kan de eurozone solidair zijn. Dit is ook Merkels mantra. Monti snijdt en hervormt, maar de rente die het land betaalt blijft onaanvaardbaar hoog. Waar blijft de Europese solidariteit die Monti beloofde, vragen Italianen zo langzamerhand. Als ‘Europa’ nu geen gebaar maakt, zei Monti gisteren, concluderen burgers dat ze net zo goed níét kunnen hervormen. Dan zeggen ze „laat Europese integratie, laat de euro, of dit of dat grote land ook maar barsten. Dat zou een ramp zijn voor de hele Europese Unie.”

Na maanden wachten vraagt Monti dus nu generositeit van Duitsland. Merkel begrijpt hem, zeggen onderhandelaars. Maar wat ze hem kan geven, is beperkt. Duitse steun is in Van Rompuys rapport gekoppeld aan begrotingsdiscipline van álle eurolanden. Dat wil Merkel binnen hebben, met name ook van landen als Frankrijk, vóór zij kan bewegen. Gisteravond besprak Merkel deze grote uitruil met de Franse president, op het Elysée.

Maar een deal vergt tijd. Als Merkel voor Italië vast een uitzondering maakt, verspeelt ze haar onderhandelingspositie. Ook vindt ze het riskant om zo’n wankele regering zo’n groot cadeau te geven.

Maar Monti’s zwakte is zijn kracht: zonder Italië is Merkel veel verder van huis. Achter de schermen wordt daarom verwoed onderhandeld over ‘technische maatregelen’ die Monti als trofee mee terug kan nemen uit Brussel.

Euroministers van Financiën en experts proberen al dagen overeenstemming te bereiken over het noodfonds dat direct aan banken kan lenen. Ook zoeken ze een manier om dit fonds staatsobligaties te laten opkopen – wat nu niet kan – zonder dat het Duitse Constitutionele Hof juridische spaken in het wiel steekt. Volgens Europese functionarissen is Merkel bereid een gebaar te maken. Maar er zijn een paar andere landen die strenger zijn dan Duitsland, waaronder Nederland.

    • Caroline de Gruyter