Een stuwmeer van kolonels die allemaal dachten generaal te worden

De krijgsmacht heeft vanaf vandaag een nieuwe baas. Met de benoeming van Tom Middendorp heeft minister Hillen de defensietop flink opgeschud. Er moeten minder generaals komen.

Het leuke van hun werk, vertellen enthousiaste militairen altijd, is dat ze elke drie à vier jaar van baan veranderen. En daarbij geleidelijk opklimmen in de hiërarchie. Leiding geven aan de manschappen op een kazerne in de provincie wordt afgewisseld met een bureaubaan op het ministerie in Den Haag. Soms fietst daar nog even een uitzending in een gevaarlijk buitenland tussendoor.

Die structuur maakt dat ook de dynamiek in de militaire top van het departement enorm is. Geen generaal krijgt de kans aan zijn baan vast te roesten. Als commandant der strijdkrachten Peter van Uhm vandaag zijn functie neerlegt is hij, net als zijn voorganger Dick Berlijn, vier jaar de hoogste baas geweest.

Het militaire bestuur is dus altijd in beweging, maar onder minister Hans Hillen (CDA) is ’t wel bijzonder hard gegaan. In zijn bewindsperiode van nu ruim anderhalf jaar heeft hij tweederde van de hoogste generaals vervangen. Dat blijkt uit een inventarisatie van deze krant. Van de 30 generaals met twee of meer sterren kregen 21 hun post onder de huidige minister. De opvallendste promotie wordt vandaag bekrachtigd: die van tweesterrengeneraal Tom Middendorp tot commandant der strijdkrachten met vier sterren.

Eigenlijk moeten er vooral generaals uit bij defensie. Hillen heeft beloofd dat zijn bezuinigingen van één miljard euro dit keer meer de top dan de troepen zullen raken. De trap moet van bovenaf worden schoongeveegd, zegt de minister.

De krijgsmacht krimpt al sinds het einde van de Koude Oorlog. Met de afschaffing van de dienstplicht en bezuiniging op bezuiniging slonk vooral het aantal manschappen. Defensie kreeg een waterhoofd. Gekscherend werd wel gezegd dat als het snijden zo doorging, elke soldaat binnen afzienbare tijd zou worden aangestuurd door zijn eigen, persoonlijke generaal.

In 1991 waren er 128 generaals op 126.000 manschappen. Bijna één op duizend. Vorig jaar leidden 96 generaals een organisatie met ruim 51.500 militairen; een generaal voor elke 537 manschappen. Ter vergelijking, in de Verenigde Staten zijn 945 generaals op een apparaat met anderhalf miljoen militairen. Nog geen generaal voor elke 1.500 man. Maar de vergelijking is niet helemaal zuiver, omdat het per land verschilt welke functies door militairen en welke door burgerspersoneel worden uitgevoerd. De VS heeft ook veel reservisten die worden meegeteld.

De bezuinigingen van het inmiddels demissionaire kabinet zijn gericht op het snijden in de ambtelijke en militaire top. Eén op de zes banen bij de krijgsmacht verdwijnt. Voor de staven geldt een inkrimping van één op drie. In oktober 2011 waren er 96 vlagofficieren, generaals met één tot vier sterren. Dat mogen er na de reorganisatie nog maar 60 zijn. De teller staat nu op 89. Eén generaal met vier sterren, 14 met drie, 16 tweesterren en 59 generaals met één ster.

De verhouding tussen officieren en soldaten wordt geleidelijk bijgesteld. Dit proces loopt echter gevaar omdat de werving van nieuwe soldaten en matrozen problematisch verloopt. Ook ontstaat een stuwmeer van kolonels die dachten uitzicht op promotie tot generaal te hebben. En terwijl het totaal aantal generaals is gedaald, heeft Hillen meer ‘driesterren’ onder zich dan zijn voorganger. Dat drukt op de begroting. Een generaal met één ster verdient tussen de 6.000 en 8.000 euro bruto per maand. De allerhoogste generaal krijgt 9.691,95 euro.

Generaals die verdwijnen, gaan meestal met vervroegd pensioen. Functioneel leeftijdsontslag heet dat bij defensie. Net als de pensioenleeftijd moet de leeftijd ervoor omhoog, naar 60 jaar, maar een militair kan nu nog op zijn 56ste uit dienst.

De selectie die Hillen heeft gemaakt, heeft tot nu toe niet geleid tot meer diversiteit in de top. Van de eregalerij der generaals staren blanke mannen je aan. Eén vrouw, Hillie Beentjes, kreeg dit jaar twee sterren. Zij werd de plaatsvervangend commandant van de marechaussee. Dat was meteen ook de meest controversiële benoeming van allemaal. Beentjes heeft zich niet via de krijgsschool en verschillende militaire banen opgewerkt, maar kwam van buiten. Ze was als burger verantwoordelijk voor de financiën van de marechaussee en werd, zoals dat heet, gemilitariseerd. Tot ontsteltenis van vakbonden, die zeiden dat het niet te verklaren is dat andere hoge officieren hun baan verliezen terwijl zij inhaalt op de vluchtstrook. En tot woede van de PVV, die in de aanstelling van deze vrouw positieve discriminatie ziet.

De benoeming van Tom Middendorp als commandant der strijdkrachten heeft ook voor tumult gezorgd. Hij krijgt er in één keer twee sterren bij. En hij is pas 51.

Vooral bij de marine overheerst teleurstelling. Want na een baas van de luchtmacht en de landmacht worden de zeestrijdkrachten nu weer overgeslagen. Viceadmiraal Wim Nagtegaal stapte zelfs op na de benoeming. Dat maakt de bezuinigingen in de top voor Hillen en zijn opvolger een klein beetje eenvoudiger. Nu hoeven zij nog maar 29 generaals weg te werken. Als een nieuw kabinet tenminste niet besluit nog meer te snijden in de krijgsmacht.

    • Emilie van Outeren