Merkel mag macht van Duitsers niet ‘weggeven’

Bondskanselier Merkel wil ‘meer Europa’, ook als dat ten koste gaat van eigen soevereiniteit. Maar is de Duitse bevolking het wel met haar eens?

Merkel in de Bondsdag, waar ze gisteren sprak over de EU-top. Foto AP

Angela Merkel wil „meer Europa” om de euro te redden en het voortbestaan van de Europese Unie te verzekeren. Maar zijn de Duitsers het met haar eens? Stemmen de burgers ermee in dat de begroting van de grootste Europese economie straks mede in Brussel tot stand komt?

Merkel lijkt, anders dan voorheen, bereid voorrang te geven aan duurbetaalde maatregelen die de economie stimuleren. „Groei op de pof”, zoals ze dat noemt, afgedwongen door oppositie. Ze heeft hun steun nodig voor de parlementaire goedkeuring van het Europese begrotingspact en het ESM, het permanente noodfonds voor de euro. Morgenmiddag wordt daarover gestemd in de Bondsdag.

Wat vinden Duitsers van de concessies die hun politieke leider lijkt te doen? En hoe denken ze over de mogelijkheid van een referendum over het gevoelige onderwerp van machtsverschuiving richting Brussel? Minister van Financiën Wolfgang Schäuble, een overtuigde Europeaan, kaartte dat deze week in een interview aan en zei erbij dat zo’n volksstemming wel eens sneller dan gedacht kan worden gehouden.

Een steekproef onder circa twintig ondervraagden, afgenomen voor het drukbezochte Berlijnse warenhuis KaDeWe, levert een verrassend resultaat op. Een ruime meerderheid vindt het een goed idee om over het afstaan van Duitse (begrotings-) macht een referendum te houden. Of, zoals de 36-jarige Annette Lehmann het zegt, „als er ‘meer Europa’ moet komen, zoals onze bondskanselier beweert, moeten wij daarover kunnen meebeslissen”.

Sinds de oprichting van de Bondsrepubliek in 1949 is nog nooit op landelijk niveau een volksstemming gehouden. Zelfs niet na de val van de Muur, toen Duitsland moest worden herenigd en een referendum grondwettelijk was toegestaan.

Op lokaal niveau worden wel regelmatig volksraadplegingen gehouden. Artikel 146 van de Duitse grondwet biedt indirect de mogelijkheid tot meer Brusselse invloed en het houden van een referendum daarover. „Deze grondwet […] vervalt zodra een andere in werking treedt waarover het Duitse volk in vrijheid een beslissing heeft genomen.”

Als de Duitsers nu zouden mogen stemmen over ‘meer Europa’ dan is de kans groot dat ze nee zeggen. Tweederde van de ondervraagden van deze steekproef wijst verdergaande Brusselse bemoeienis af. „Ik zou ‘nee’ stemmen als mij wordt gevraagd of Berlijn bepaalde belangrijke bevoegdheden, zoals financiële, aan Europa moet afstaan”, zegt de 53-jarige Jürgen Stephan. Maar hij realiseert zich tegelijk dat zijn ‘nee’ weleens verregaande consequenties kan hebben. „Ik laat m’n mening ook afhangen van de overtuigingskracht van de politici”, zegt hij bij nader inzien.

Representatieve opiniepeilingen geven hetzelfde beeld. Duitsers zijn grosso modo geen voorstanders van een Europa dat machtiger wordt ten koste van de Bondsrepubliek. De boulevardkrant Bild, die zich in zulke gevallen graag tot de stem van het volk verklaart, schreef deze week: „Duitsland schaft zichzelf niet af. Een bondsstaat met een centrale regering, zoals de Verenigde Staten, wordt de Europese Unie nooit.”

De meeste ondervraagden voor het KaDeWe zijn goed op de hoogte te van de crisis. De zorg om de euro, het spaargeld en de pensioenen groeit. Er is nog heimwee naar de Duitse mark, maar vrijwel niemand wil de oude munt terug. „Ik ben aan de euro gewend. Dat je er op veel plaatsen in Europa mee kunt betalen, is heerlijk. Ik moest laatst voor mijn werk naar Denemarken. Toen moest ik geld wisselen. Dat is vervelend hoor”, zegt de 30-jarige Kristina, die bij een Duitse multinational werkt.

Merkel moet, als het aan de Berlijnse ondervraagden ligt, niet te veel concessies aan Brussel doen. Haar verzet tegen de invoering van zogeheten ‘eurobonds’, obligaties waarmee schulden in Europa gemeenschappelijk worden gemaakt, wordt met algemene instemming begroet. „We hebben ons voor ik weet niet hoeveel miljarden euro’s garant gesteld. Wie kan die enorme bedragen nog overzien? Wat mij betreft is het nu Schluss”, zegt Annette Lehmann.

Een minderheid van de KaDeWe-ondervraagden vindt dat Merkel zich soepeler moet opstellen en landen als Griekenland en Spanje tegemoet dient te komen. „Wij kunnen als strenge Duitsers niet maatgevend voor heel Europa zijn. Wat bereiken we met onze bezuinigingseisen aan alles en iedereen, haast tot de dood erop volgt? Misschien wel het einde van de Europese Unie. Dat wil toch niemand”, zegt een gepensioneerde boekhandelaar.

    • Joost van der Vaart