Zonder ruzie was Cyprus rijk geweest

Cyprus wil noodhulp van de EU. Maar het land heeft ook een grote gasvoorraad. Een rebelse politica rekende het hele eiland, ook de Turken, al rijk. Maar ze moest wijken.

Honderd meter van het hotel waar de ex-minister heeft afgesproken voor de ontmoeting, staan de automodellen van 1974 nog steeds in de showroom. Nul kilometer op de klok, bedekt onder het stof van 38 jaar stilstand op dit eiland. Soldaten van de Grieks-Cyprische Nationale garde aan de ene kant. Militairen van het Turkse leger aan de andere kant. De laatste muur van Europa ertussen.

Het had zo niet meer hoeven zijn, meent ex-minister Praxoula Kyriacou. Ze had de sleutel voor de hereniging van het eiland in handen, denkt ze. Ze had de klus kunnen klaren, nog voor Cyprus aanstaande zondag het halfjaarlijkse voorzitterschap van de Europese Unie in handen krijgt. Maar het mocht niet zo zijn. „Verandering is een gevaar voor de elite op dit eiland. De status quo is wat ze willen”, zegt ze. Het stof moet blijven liggen.

Op het eiland noemen ze haar wel ‘tyfonas Kyriacou’, orkaan Kyriacou. Niet alleen omdat politiek op Cyprus een mannenzaak is. Ze heeft stormachtige plannen. Ze leidt het onbenullige partijtje Verenigde Democraten, dat een oplossing van het slepende conflict op Cyprus voorstaat. Ze bezocht als een van de weinige Grieks-Cyprische politici de Turkse premier Erdogan. Ze is het type dat de grote partijen in het Grieks-Cyprische deel van het eiland liever zien mislukken.

Dus toen zich vorig jaar zomer een aaneenschakeling van economische rampen voordeed op Cyprus, kreeg orkaan Kyriacou het ministerie van Handel, Toerisme en Energie in de maag gesplitst. „Het was een mission impossible. Mijn ministerie moest een ruïne managen.”

Een maand voor haar benoeming in augustus waren op de marinebasis Mari in het zuiden van Cyprus containers vol Iraanse wapens ontploft. Elf doden, en de nabije elektriciteitscentrale die meer dan de helft van de stroom op het eiland verzorgt, werd vernietigd. Tegelijkertijd werd duidelijk dat de crisis in Griekenland de banken op Cyprus zo hard troffen dat ook deze EU-lidstaat spoedig aan het infuus van het Europese noodfonds moest.

„Ik stond voor een onmogelijke taak”, zegt ze nu. Maar binnen een aantal weken was de stroom weer terug op Cyprus.

Drieënhalve maand later vonden ingenieurs van het Amerikaanse energiebedrijf Noble Energy grote hoeveelheden gas ten zuiden van het eiland. In het veld van Afrodite, Block 12, bleek meer gas te zitten dan Cyprus in een eeuw kan consumeren. „Niemand had dit verwacht. Ineens was ik niet langer de minister van het rampendepartement, maar de baas van het enige ministerie met succes.”

Kyriacou reisde van conferentie naar conferentie. Op een beurs in Londen stonden de energiebedrijven in de rij. Vijftien tekenden per direct een contract met de Cyprioten. Na de kernramp in het Japanse Fukushima zoekt Europa wanhopig naar alternatieve energiebronnen.

Met de jackpot in handen, zag de minister nieuwe mogelijkheden. Met drie andere vrouwelijke economen schreef ze The Day after. In dat document droomt ze hardop over de dag na de eenwording van het verdeelde eiland en hoe zowel Grieks-Cyprioten als Turks-Cyprioten, Griekenland en Turkije van de hereniging kunnen profiteren. „Deze vondst is te groot om in de handen te laten van plaatselijke politici. We moeten het delen met de Turks-Cyprioten, de Turken. Het is te kortzichtig om het voor jezelf te houden. Dit is de sleutel voor een oplossing. Maar als we het niet goed managen kan het ook aanzetten tot haat en vijandschap. Laten we niet vergeten dat er 30.000 Turkse soldaten op dit eiland zitten.”

Maar het gas werd haar ondergang. In de pers werd ze voor „verrader” uitgemaakt. Oppositiepartijen verweten haar te buigen voor Turkse druk. Toen ze dit voorjaar op weg was naar een conferentie met haar Europese collega’s in Brussel, moest ze van haar man horen dat ze volgens de Cyprische pers haar ontslagbrief had ingediend. Kyriacou belde president Christofias, die haar ontslag bevestigde. „Het kabinet dacht dat ik een last was voor de pr-machine. Zonder mij zou het schelden van de oppositie stoppen. En dat klopte. Zo gauw ik was verdwenen, werd de oppositie stil. Ik was een bedreiging voor de status quo. Hun miljarden zijn veilig, ze hoeven niet te delen.”

Het gas is een splijtzwam geworden. Turks-Cyprioten werden niet geconsulteerd bij de verstrekking van licenties, ook al zijn ze als bewoners van het eiland co-eigenaren van de grondstoffen. Turkije liet een aantal malen dreigend zijn oorlogsfregatten langs de booreilanden varen. Doorn in het oog van de Turken is dat het Amerikaanse Noble Energy nu samenwerkt met een Israëlisch energiebedrijf om de gasvelden te exploiteren.

De Turken zijn nu in de alleen door hen erkende Turkse republiek van Noord-Cyprus begonnen met hun eigen boringen. „Het is een gemiste kans”, zegt Kyriacou. „Turkije heeft een groeiende economie, we hadden daar veel kunnen afzetten. Turkije is bovendien een transitland van olie en gas naar Europa. Gas is een gift van de natuur, iedereen moet daarvan kunnen profiteren.”

Zondag, op 1 juli, wordt Cyprus voorzitter van de Europese Unie. Turkije heeft al aangekondigd de onderhandelingen met de EU stil te leggen tijdens de zes maanden van het Cyprische voorzitterschap. Een verdeeld en bankroet eiland aan het hoofd van een verdeeld en bankroet Europa.

Praxoula Kyriacou: ,,Het had zo niet hoeven zijn.”

    • Bram Vermeulen