De verdwenen superspitsen van Duitsland

Zondag een eeuw geleden, een paar jaar voor de Eerste Wereldoorlog, behaalden de Duitsers een monsterzege op de Russen, die door de drank nauwelijks vooruit kwamen.

Het is nog altijd de grootste zege van een Duits nationaal elftal in de voetbalhistorie. Duitsland-Rusland tijdens de Olympische Spelen van 1912 in Stockholm. Op 1 juli aanstaande, de dag van de EK-finale, exact honderd jaar geleden. Uitslag: 16-0.

Als Duitse sportverslaggevers dat succes vol trots opdiepen uit de oude doos, schrijven ze er nooit bij dat het Duitse elftal in Stockholm alleen die wedstrijd won. En dat de monsterzege mogelijk heeft bijgedragen tot die andere slachting twee jaar later: de Eerste Wereldoorlog. En dat een van die Duitse voetbalhelden in 1943 in Auschwitz-Birkenau werd vergast.

Het waren de vijfde moderne Spelen. Het was de tweede keer dat voetbal op het programma stond. En het was de eerste keer dat Duitsland en Rusland deelnamen. Het Russisch nationaal team had nooit een interland gespeeld.

De ‘particulier correspondent’ van de Nieuwe Rotterdamsche Courant had stevige kritiek op de organisatie van het voetbaltoernooi. Hij klaagde dat de wedstrijden op verschillende, ver van elkaar gelegen velden werden gespeeld. „Het is een uitkomst dat er hier altijd autotaxi’s bij de hand zijn. Anders zou het voor de verslaggevers ondoenlijk zijn alles bij te wonen en in de tusschenbedrijven voor telegraaf en post te werken. Ook is het niet geheel ongewenscht, dat zij tijd hebben om wat te eten. Het zijn ten slotte ook maar menschen.”

Na één wedstrijd waren Duitsland en Rusland al uitgeschakeld. De elf voetbalteams speelden volgens het knock-outsysteem. Duitsland verloor met 5-1 van Oostenrijk. Rusland met 2-1 van Finland. Toen de Russische Tsaar Nikolaas II, ook grootvorst van Finland, die uitslag hoorde, zou hij de boodschapper én zijn bediendes hebben stijfgevloekt.

Duitsland en Rusland mochten met de andere verliezers van de eerste wedstrijden voor spek en bonen een troostronde spelen. De twee landen stonden ook politiek en militair tegenover elkaar. Ze waren met de andere Europese grootmachten verwikkeld in een wapenwedloop. Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse rijk versus Rusland, Groot-Brittannië en Frankrijk.

De Grote Oorlog wierp zijn schaduw vooruit. In februari onderhandelden Groot-Brittannië en Duitsland over beperking van de bewapening. In mei besloot het Duitse parlement 41 slagschepen en kruisers te laten bouwen.

Ook de oktoberrevolutie van 1917 kondigde zich in de verte al aan. In april 1912 richtte een tsaristisch regiment een bloedbad aan onder stakende arbeiders in Siberië. Bekend als ‘de slachting van Lena’. In mei verscheen de eerste editie van de bolsjewistische Pravda, onder leiding van Stalin, in opdracht van Lenin.

Het Berlijnse dagblad Der Tagesspiegel heeft de wedstrijd Duitsland-Rusland ooit gereconstrueerd. Zeker is dat het die dag tropisch warm was in Stockholm. Vast staat ook dat er op het sportveld Rasunda zeker duizend toeschouwers waren. Een deel kon terecht op de houten tribune die rood was geverfd.

Aan de vooravond van het duel was er een gezamenlijk banket voor beide elftallen. De Duitsers hadden er nog steeds de pest in dat ze van Oostenrijk hadden verloren. Bij rust hadden ze met 1-0 voorgestaan. Maar in de tweede helft liep hun doelman Albert Weber tegen de paal. De Oostenrijkers wilden niet dat hij gewisseld werd. Binnen vier minuten scoorden ze twee keer. Daarna moest Weber alsnog met een hersenschudding van het veld. Midvoor Willie Worpitzki ging in het doel. Met tien man hadden de Duitsers tegen de Oostenrijkers geen schijn van kans.

De Duitsers verdoofden hun frustratie met drank. De Russen hadden geen excuus nodig om naar de fles te grijpen. De volgende dag oogden beide teams niet fris. Sommige Russische spelers zouden moeite hebben gehad recht vooruit te lopen.

De Duitsers hadden een andere handicap. Ze misten een coach. De opstelling werd gemaakt door een functionaris van de Duitse voetbalbond. Zijn belangrijkste taak was ervoor te zorgen dat alle regio’s in het nationaal team waren vertegenwoordig. Daarom stonden sterspelers Gottfried Fuchs en Fritz Förderer tegen Oostenrijk langs de kant. Terwijl ze met ‘linkspoot’ Julius Hirsch bij Karlsruher FV het droomtrio van het Duitse voetbal vormden. Drie spelers van één club in het nationale elftal was te veel geweest.

Fuchs en Förderer stonden tegen Rusland wel in de basis. Hirsch niet. Hij had tegen Oostenrijk al gespeeld. Fuchs scoorde na twee minuten. Förderer na zes minuten. Ze bleven scoren. Na anderhalf uur had Förderer er vier gemaakt, Fuchs tien. Geen Duitse international heeft hem ooit geëvenaard.

Tsaar Nikolaas II zou zo laaiend over de blamage zijn geweest dat hij per telegram onmiddellijk sancties afkondigde tegen de Russische spelers. Ze moesten op eigen kosten terug naar huis. Nog altijd chagrijnig ontmoette hij drie dagen later de Duitse keizer Wilhelm II, op 4 juli tijdens een Duits-Russische top in Estland. De bijeenkomst verliep in ijzige sfeer. De beoogde toenadering bleef uit.

Nederland eindigde het olympisch voetbaltoernooi met brons, net zoals vier jaar daarvoor in Londen. In de wedstrijd om de derde en vierde plaats kreeg Finland klop met 9-0. Jan Vos trof vijf keer doel.

De Duitse topscoorder Gottfried Fuchs diende in de Eerste Wereldoorlog als officier bij de artillerie. Hij raakte vier keer gewond. Julius Hirsch was eerst gewoon soldaat en daarna Vizefeldwebel. Voor zijn verdiensten op het slagveld ontving hij het IJzeren Kruis II klasse.

De namen van de twee joodse voetballers werden in de jaren dertig uit de voetbalannalen geschrapt als gevolg van de Neurenbergse rassenwetten. Karlsruher FV liet Hirsch in 1933 na 31 jaar lidmaatschap weten dat hij niet meer welkom was. Hij stierf in 1943 in Auschwitz nadat hij zich van zijn protestantse vrouw had laten scheiden om haar en hun twee kinderen te behoeden voor hetzelfde lot. Fuchs vluchtte in 1937 naar Frankrijk. Hij emigreerde in 1940 naar Canada waar hij tot zijn overlijden in 1972 een anoniem bestaan leidde als Godfrey Fochs.

Het was de legendarische Duitse bondstrainer Sepp Herberger die hen na de oorlog aan de vergetelheid ontrukte. Dat was in 1954 toen West-Duitsland in Zwitserland voor het eerst wereldkampioen werd. Hij roemde hen als zijn grote jeugdidolen. Toen Duitsland een jaar later voor het eerst na de oorlog tegen de Sovjet-Unie speelde in Moskou, liet hij alle Duitse spelers hun handtekening zetten op een briefkaart. Gericht aan Gottfried Fuchs, de man die in 1912 tien keer tegen Rusland had gescoord.

    • Dick Wittenberg