Van oude boeken, de dingen die voorbij gaan

Een boekensculptuur van Guy Laramée. Behoort niet tot zijn recente Guan Yin collectie

Heeft u ze ook, die dozen ongelezen boeken op zolder? Wat moet je er mee? Je kunt er, zo liet NRC Boeken al zien, aandoenlijke kinderboekenhuizen mee bouwen. Een enkeling weet met oude boeken onvergetelijke kunst te maken. Anderen zitten, door een overschot aan boeken, met de handen in het haar.

De Canadese multi-disciplinaire kunstenaar Guy Laramée gebruikte oude boeken voor ongebruikelijke kunstwerken. Voor zijn nieuwste kunstcollectie Guan Yin liet hij zich inspireren door het thema verwoesting.

Op zijn persoonlijke blog schrijft Laramée: ‘mijn moeder stierf in 2011. [..] Het was een paar dagen na de Japanse tsunami. Beelden die me neersloegen [..]‘ Laramée, die in het verleden al vaker boekensculpturen maakte, vormde oude boeken vervolgens om tot tsunami’s, tot bergen, grotten.

Laramée’s boekensculpturen bundelen zo de natuurlijke en persoonlijke verwoesting samen met de mogelijke vernietiging van een bepaalde boekencultuur: ‘Er wordt ons vandaag de dag op het hart gedrukt dat het papieren boek op het punt staat uit te sterven. De bibliotheek, als fysieke plek, gedoemd is te verdwijnen.’

Het past volledig in Laramée’s wereldbeeld. De dood van zijn moeder, samen met het desastrueze effect van de ondergrondse aardbeving en de daaropvolgende tsunami, stemt Laramée somber over wat de mens zal achterlaten: ‘Alles wat we weten, alles wat we hebben gedaan, alles wat we denken te zijn, iedereen die ons lief is, het zal allemaal weggevaagd worden.’

Carved Book Landscapes by Guy Laramee 14Wat na 7 juli naar alle waarschijnlijkheid weggevaagd gaat worden, is zo’n 30 ton aan boeken. Laramée’s landgenoot,  de Canadese Shauna Raycraft woonachtig in Pike Lake in het provincie Saskatchewan, redde 7 jaar geleden grofweg 300.000 boeken. Haar buurvrouw, wier overleden man gedurende zijn leven obsessievelijk boeken had verzameld, stond op het punt de boekenstapel in brand te zetten. Raycraft voorkwam dat.

Ze nam de boeken van de weduwe over, liet ze naar haar huis verslepen en spendeerde de afgelopen 7 jaar aan het uitzoeken en rubriceren van een ogenschijnlijk eindeloze voorraad boeken. Tot op heden heeft Raycraft eenderde van de boeken uitgezocht. Ze doet het voor ontwikkelingsgebieden, voor plekken waar de geletterdheid onder de bevolking laag is, maar ze doet het ook voor zichzelf.

Er is iets aan de boeken dat haar aantrekt. Ze ziet de nostalgie, vindt persoonlijke anekdotes en opdrachtjes van mensen die de boeken ooit lazen of cadeau kregen. Er zit een wereld verborgen tussen de pagina’s.

Maar nu heeft Raycraft er genoeg van. Tegen de lokale krant The Star Phoenix zegt ze: ,,Het heeft me 7 jaar van me leven en 15.000 dollar gekost. Ik ben er klaar mee.” Tussen 1 en 7 juli hoopt ze nog genoeg mensen bij elkaar te brengen die haar willen helpen met het sorteren, afvoeren, opbergen van de collectie. Eén persoon heeft al hulp aangeboden en is bereid een groot aantal boeken, per truck, naar noordelijk Saskatchewan te brengen. De geletterdheid ligt daar beduidend lager dan in de rest van de Canadese provincie. Van haar man hoeft Raycraft geen hulp te verwachten. Raycraft:,,Mijn man zet het hele pand (boekenopslag, red.) het liefst meteen in de fik.”

Winterson
Jeanette Winterson

Datzelfde voornemen hebben de medewerkers van de Manchester Central Library. De bibliotheek, een van de grootste openbare bibliotheken van Groot-Britannië, zit middenin een 3 jaar durende en 170 miljoen pond kostende verbouwing. In het nieuwe ontwerp zijn te weinig planken meegenomen. Voor 210.000 non-fictieboeken is daardoor geen plaats meer. Om die reden heeft de directie van de bibliotheek te kennen gegeven de boeken te willen verbranden.

Het lot van de boeken in Saskatchewan hebben, naast een terloopse vermelding in The Los Angeles Times, nog weinig stof doen opwaaien. Maar de beoogde vernieting van de boeken in Manchester zorgt voor ophef, zo meldt The Guardian.

Veel prominente schrijvers, waaronder Jeanette Winterson (kersverse ‘professor of creative writing’ aan de Manchester University), hebben een petitie ondertekend in de hoop daarmee de directie van Manchester Central Library op andere gedachten te brengen.

Tegen The Guardian zegt Winterson: ,,De bibliotheek gebruikt gemeenschapsgeld en is een publieke bron. Er moet gedegen publieke engagement zijn bij wat dient te worden aangehouden als archiefmateriaal. En er is geen enkele aanleiding waarom materiaal dat niet ter plaatse kan worden bewaard niet elders kan worden opgeslagen en gerubriceerd.”

Winterson gelooft dat hulp makkelijk te vinden is: ,,Er zijn voldoende gepensioneerde bibliothecarissen en archivarissen die zich met alle plezier hierop zouden toeleggen.” Het verbranden van de boeken is volgens Winterson ‘geen optie’.

Die grens is Shauna Raycraft inmiddels gepasseerd.