Timosjenko’s verdediging loopt via Europa

Ex-premier Timosjenko van Oekraïne vecht haar celstraf aan. Vanochtend besloot de rechter in Kiev haar proces uit te stellen. Timosjenko’s advocaat is niet verbaasd.

Timosjenko-tentenkamp in Kiev. Hardop spreekt de politica zich uit tegen een EK-boycot. Maar dat is politiek, zegt haar advocaat. „Blijf weg”. Foto Reuters

De advocaat van Joelia Timosjenko had het al verwacht. Vanochtend zou bij de hoogste rechtbank in Oekraïne de zaak van de ex-premier dienen, tegen de zeven jaar celstraf die ze uitzit. De rechter in Kiev kon haar vrijspreken of het vonnis bekrachtigen. Maar hij stelde de zaak uit tot 12 juli, ruim na de finale van het EK voetbal.

Timosjenko heeft een team van vijf advocaten, die er niet vanuit kunnen gaan dat de rechter onafhankelijk is. Het uitstellen of juist ineens naar voren halen van zittingen is aan de orde van de dag. Wat doe je dan als advocaat? Verdedigingswerken opbouwen in Europa.

Valentina Telitsjenko (43) is een van die advocaten. Ze verdedigt Timosjenko niet omdat zij fan is van de politica, maar omdat ze de strafzaak onrechtmatig vindt. Ze kwam afgelopen week naar Nederland en Groot-Brittannië om lezingen te geven en met parlementariërs en journalisten te praten, onder meer van deze krant. Het bezoek werd georganiseerd door een Britse en een Nederlandse stichting (Advocaten voor Advocaten) van en voor mensenrechtenadvocaten, die proberen van mensen zoals zij internationale publieke figuren te maken. Dat geeft hun in eigen land meer bewegingsvrijheid.

De advocaat is betrokken bij alle grote politiek gevoelige rechtszaken in Oekraïne. Behalve Timosjenko verdedigt ze twee oud-ministers die ook vastzitten. Daarnaast is ze de advocaat van de weduwe van de vermoorde journalist Joeri Gongadze. Telitsjenko is scherp, recht door zee en staat bekend als vakvrouw.

Maar dat zijn niet per se kwaliteiten waar je in Oekraïne iets aan hebt. Timosjenko werd door een lagere rechtbank veroordeeld door een onervaren rechter die niet leek te luisteren naar de aanwezigen. „Er zijn zoveel fouten gemaakt dat de hoge rechter Timosjenko wel gelijk zou moeten geven”, zei de advocaat vrijdag, in een hotel in Amsterdam.

Europa kan daarbij een handje helpen. Vandaag bijvoorbeeld, waren namens het Europees Parlement twee waarnemers aanwezig: de Ier Pat Cox, voormalig president van het Europees Parlement, en Aleksander Kwasniewski, voormalig president van Polen. Zij mogen gedurende hun bezoek aan het land geen commentaar geven, zo is dat afgesproken met de regering in Kiev. Maar de Britse parlementariërs met wie Telitsjenko in Londen sprak, hebben intussen contact met hen gelegd.

Als het vonnis op 12 juli wordt bekrachtigd en Timosjenko niet vrij komt, is de kans groot dat de parlementariërs de kwestie in eigen land op de agenda zetten, als ze dat niet nu al doen. Journalisten met wie Telitsjenko sprak, gaan er waarschijnlijk weer over schrijven.

Telitsjenko heeft haar Europees publiek te verstaan gegeven dat de staatshoofden het EK moeten boycotten. We moeten er niet van opkijken dat Joelia Timosjenko vanuit de gevangenis in Charkov tégen een boycot heeft gepleit. Daar spreekt een politica, die het nationale voetbalfeest niet wil verpesten. Maar de boodschap, zegt haar advocaat, is: blijf weg. „Europese aanwezigheid straalt positief af op president Janoekovitsj.” Hij is volgens haar de echte rechter in deze zaak.

Tegenover journalisten benadrukt Telitsjenko het belang van het beschrijven van de fundamentele problemen van het Oekraïense rechtssysteem. Het verplaatsen van rechtszaken is een van die problemen. De advocaat verwacht dat de zaak in juli opnieuw zal worden doorgeschoven, waardoor Timosjenko, als ze dan wordt vrijgesproken, te laat is om zich in te schrijven voor de parlementsverkiezingen in oktober (daarvoor mag je geen strafblad hebben).

Ook dreigen er steeds nieuwe strafzaken. Een hoorzitting over vermeende fraude door Timosjenko in de jaren negentig werd gisteren ook uitgesteld tot na het EK. En vorige week zei een openbaar aanklager een nieuwe strafzaak te zullen openen in verband met moord op een zakenman zestien jaar geleden. Dat is nog niet gebeurd, maar president Janoekovitsj heeft al tegen de pers gezegd dat ze bij de moord betrokken is geweest. Het advocatenteam spant nu zelf een zaak aan, wegens laster.