Stop het dagelijks gevecht

Universiteit Twente heeft een cursus ontwikkeld voor studenten met stress. ‘Je leert dat sommige dingen niet te veranderen zijn.’

Er was een vergadering gepland op zijn stageplek. Hij hoefde er alleen maar bij aanwezig te zijn, hij hoefde niet eens iets te zeggen, maar hij voelde zich die ochtend zo onzeker dat hij afbelde. „Ik was klaar om te gaan, maar durfde niet meer. Ik ben mijn bed weer ingestapt’’, vertelt Jimmy, derdejaars student aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en theatermaker. Zijn achternaam wil hij niet in de krant: „Ik schaam me niet, maar ik heb geen zin in gedoe.’’

Jimmy ‘liep steeds vaker vast’ in zijn studie. Hij voelde zich onzeker, neerslachtig en angstig. „Ik vroeg mezelf voortdurend af: kan ik het wel? Ik kwam eigenlijk nergens meer aan toe. Ik kon de discipline en motivatie niet opbrengen om nog te studeren. Ik kon soms geen letter op papier krijgen.’’

Een docent attendeerde hem op de cursus ‘Haal meer uit je leven’, ontwikkeld door onderzoekers van de Universiteit Twente (UT) in Enschede, die enkele maanden geleden werd aangeboden aan 36 studenten. De studenten reageerden positief en nu wordt de cursus (vier groepsbijeenkomsten van drie uur) geïntroduceerd bij alle hogescholen en universiteiten in Nederland.

De cursus ‘Haal meer uit je leven’ is bedoeld voor studenten die last hebben van zaken als gespannenheid, stress, niet goed weten wat ze willen, somberheid, angst, vermoeidheid, pijn, te veel eten of drinken, gevoelens van leegte en zelfkritiek. Er wordt gewerkt met mindfulness en Acceptance en Commitment Therapy (ACT), een gedragstherapie gericht op dat wat je zelf kunt beïnvloeden.

Jimmy heeft er veel aan gehad. „Je leert dat sommige dingen niet te veranderen zijn. Die moet je accepteren, bijvoorbeeld de woede of onzekerheid die je voelt. Ik zeg nu heel vaak: Die mag er ook zijn. Mijn vrienden worden er gek van. Maar als je je bij bepaalde emoties inhoudt of aanpast, dan werk je jezelf tegen.’’ Als hij, zoals vanavond, een podium op moet, past hij technieken toe die hij op de cursus heeft geleerd. Dan let hij op zijn ademhaling en probeert hij zijn gedachten niet al te serieus te nemen.

Er zijn veel meer jongeren zoals Jimmy, met psychische problemen. Uit onderzoek van het Trimbos-instituut (2010) blijkt dat 28 procent van de jongeren in de leeftijd van 18 tot 24 jaar psychische problemen ervaart. Dat percentage ligt hoger dan in andere leeftijdsgroepen. Ze voelen zich angstig, somber, onzeker of vermoeid of zijn ‘alcoholafhankelijk’.

Ze zitten in een fase in hun leven waarin veel verandert, zegt UT-docent Martine Fledderus. „Jongeren proberen hun eigen weg te vinden, gaan studeren, op zichzelf wonen. Er wordt veel van hen gevraagd. Ze voelen zich ellendig in wat de leukste tijd van hun leven zou kunnen zijn.’’

En het aantal studenten met psychische klachten zal alleen maar toenemen, verwacht Ernst Bohlmeijer, UT-hoogleraar bevordering geestelijke gezondheidszorg. „Ik denk dat we over enkele jaren de gevolgen zullen zien van de verhoogde studiedruk. Uit een klein onderzoek op onze eigen universiteit is gebleken dat studenten in toenemende mate stress ervaren. Ze voelen steeds meer de noodzaak snel af te studeren. Daarom is het belangrijk er vroeg bij te zijn, voordat ze suïcidaal of ernstig depressief raken.’’

Bohlmeijer ontwikkelde samen met Fledderus en hoogleraar Karlein Schreurs deze zelfhulpcursus voor studenten. De ervaring leert dat studenten met psychische problemen niet zo snel naar een instelling voor geestelijke gezondheidszorg stappen. Schreurs: „Dat vinden ze zwak.’’ De cursus kreeg daarom een naam met een positieve uitstraling: ‘Haal meer uit je leven’. Een cursus voor studenten die minder willen worstelen en bewuster keuzes willen maken. De naam ‘Goedemorgen zonder kopzorgen’ viel af. Bohlmeijer: „Wij gaan niet op zoek naar de oorzaak van de problemen. Daar kun je jaren mee bezig zijn. Maar vaak is dat helemaal niet effectief.’’ Fledderus vult aan: „Wij leren de studenten dat die negatieve emotie er altijd wel zal zijn. Het gaat er om dat je er flexibel mee leert omgaan. Je moet die emotie niet onderdrukken, maar juist aanvaarden.’’

Veel mensen denken dat hun leven pas kan beginnen als hun klachten zijn overwonnen, maar leed is nu eenmaal onlosmakelijk verbonden met het leven. Wanneer je dit aanvaardt, stop je het dagelijkse gevecht. Er ontstaat ruimte en energie om te doen wat je werkelijk belangrijk vindt. Dan leef je voluit en ervaar je voldoening, staat op de achterkant van het boek ‘Voluit leven’ dat de cursisten krijgen uitgereikt. Co-auteur Bohlmeijer: „Wij vragen studenten, waarom studeer je eigenlijk? Wat is je passie? Als ze daarover nadenken, zie je ze meteen relaxter worden.’’

In zijn ogen is ‘leven niet alleen een feestje’. Veel is maakbaar in het leven, maar niet alles. Bolmeijer: „Je moet leren omgaan met verdriet en onzekerheid. Mensen die in staat zijn deze emoties te erkennen, zijn gelukkiger dan de mensen die ze constant onder controle proberen te krijgen, bijvoorbeeld met medicijnen.’’

Het vermogen om geluk te ervaren, is voor een deel genetisch bepaald, stelt de hoogleraar. Sommige mensen voelen zich nou eenmaal vaker gelukkiger dan anderen.

En dan is er de onvermijdelijke vraag wat geluk eigenlijk is. Bohlmeijer: „Geluk is als je bevrediging ervaart, dat je doet wat je belangrijk vindt. Stel, je hoort dat je nog maar een week te leven hebt en je kijkt terug. Als je dan kunt zeggen: ‘Ik heb eruit gehaald wat er in zat’, dan zit het wel goed.’’