Stamboomdrift

Filosoof, schrijver en tv-maker Stine Jensen schrijft elke dinsdag over media, populaire cultuur en hypes.

Op de foto zien we Mrs. Joan Tribble, 69 jaar. Ze is blank en steunt op een roze wandelstok. Ze vertelt dat ze nog even moet wennen aan het idee dat er verwantschap bestaat tussen haar en de Amerikaanse presidentsvrouw Michelle Obama. Haar bet-betovergrootvader deed het met de bet-betovergrootmoeder van Michelle Obama en daaruit werd een zoon geboren.

Na twee jaar onderzoek naar de voorouders van Michelle Obama, blijken beide vrouwen af te stammen van dezelfde blanke slavenhouder. Andere blanke achterneven en nichten zeggen zich te schamen voor dit verleden. Mrs. Tribble daarentegen wil de waarheid onder ogen zien en hoopt op een dag de presidentsvrouw de hand te schudden.

De ‘First Cousin’ dook de afgelopen week op in The New York Times. Ik vind het opwindend nieuws. Michelle Obama heeft haar Afro-Amerikaanse achtergrond immers vaak ingezet als identiteitsbepalend in de verkiezingscampagne. De complexere afkomst, mengvormen van wit en zwart – net als bij Barack Obama – maakt die identiteitspolitiek lastiger. Mrs. Tribble noch Michelle Obama hoeft zich te excuseren voor voorouders die slaven hielden, maar tegenstanders kunnen het politiseren, zeker als je een publieke functie hebt. Neem de vader van prinses Máxima of de Indische voorouders van Wilders. Bij Michelle Obama kan het twee kanten op: witte slavenhouder (dader) en mogelijk verkrachte zwarte slavin (slachtoffer).

De zoektocht naar afstamming is niet alleen een Amerikaanse obsessie. In programma’s als DNA onbekend en Verborgen verleden wordt ook gespeurd naar de raadsels van de afstamming. In Verborgen verleden, waarin BN’ers hun stamboom uitzoeken, pakt het vrijwel altijd positief uit. Vooralsnog stamt niemand af van een oorlogsmisdadiger. Wel van een zeeheld (Maarten van Rossum) of van ‘spannende types als prostituees’ (Marc-Marie Huibregts). Zelf kan ik trouwens ook met een gerust hard meewerken aan een stamboomonderzoek. Mijn oud-achteroom meldde onlangs dat onder mijn voorvaderen de Deense schrijver, politicus, filosoof en schoolhervormer N.F.S. Grundtvigis zit. En we horen al jaren over een overspelige link met de Deense koninklijke familie (ene Prins Viggo). Heerlijk nieuws.

Naast de obsessie met voorgeslacht is er trouwens ook een obsessie met nageslacht. In Baarmoeder gezocht van de KRO worden stellen gevolgd die zich niet van nature kunnen voortplanten en voor wie de stamboom dreigt te stoppen. Het meest intrigeerde was een vrouw met drie kinderen die geen baarmoeder meer had. Ze wilde een vierde en vertrok naar een Turkse kliniek omdat ze een baarmoedertransplantatie wilde ondergaan. Op Twitter riep ze woedende reacties op – ze had toch al drie gezonde kinderen? Eigenlijk viel het alleen te begrijpen door zoiets als voortplantingsverslaving. Ze wilde nog breder vertakken.

Via de voortplantings- en afstammingsprogramma’s stuiten we op allerlei ethische vraagstukken over de voortschrijdende techniek, identiteit en politiek. Voor mrs. Tribble is het een potentiële reuzensprong vooruit: van kwaad naar goed. Mits Michelle Obama haar geeft wat ze wil: een hand, samen op de foto.

Vooralsnog hult Obama zich in stilzwijgen. Ik kan me voorstellen dat het onaangenaam is als vreemden ongevraagd je verleden uitpluizen. Maar als het dan toch gebeurt, dan is dit het uitgelezen moment om korte metten te maken met essentialistische kleurpolitiek en het grootste Amerikaanse taboe: dat wit van alle kleuren van de regenboog is gemaakt, en zwart trouwens ook.

    • Stine Jensen