Ruggengraat van asfalt

Na jarenlange werkzaamheden is de vernieuwde A2 open. Met geen snelweg in Nederland hebben zich zo veel architecten bemoeid.

Bernard Hulsman

serie A2 nr20 dsm geleen foto rien zilvold

De enige manier om de vernieuwde en verbrede A2 in zijn geheel te beleven, is te beginnen bij het begin. Dit betekent dat je de snelweg tussen Amsterdam en Maastricht niet moet oprijden via de Amsterdamse ringweg A10, maar via de Utrechtsebrug over de Amstel: aan het einde van de Rijnstraat in Amsterdam. De kans is groot dat je dan even moet wachten voor een rood stoplicht bij de brug. Maar is dat eenmaal gepasseerd, dan ligt de weg naar Maastricht, zonder één stoplicht, voor je.

Met geen snelweg in Nederland hebben zo veel architecten zich bemoeid als met de A2. Van oudsher zijn snelwegen het domein van zakelijke, nuchtere Rijkswaterstaatingenieurs, maar bij de vormgeving van de vernieuwing van de A2, die nu op stukken bij Vught en in Maastricht na is voltooid, werd op initiatief van Rijkswaterstaat een groot aantal architecten betrokken. Om hun ontwerpen tot een samenhangend maar toch afwisselend geheel te maken, verenigden ze zich in Architectensamenwerking A2 .

Wie nu de A2 op en neer rijdt, moet vaststellen dat de vernieuwde snelweg vooral afwisselend is geworden. De terughoudende, functionalistische vormgeving van de oude snelweg heeft plaatsgemaakt voor een variatie aan architectonische bouwwerken, die vaak spectaculaire vormen aannemen.

De architectuur van de nieuwe A2 begint vrij rustig, met de geluidsschermen van Aletta van Aalst. Zij heeft de schermen van beton en kunststof, die bij Abcoude beginnen en zich tot Utrecht uitstrekken, voorzien van vogelornamenten die op een Escherachtige manier veranderen.

Bij Maarssen krijgen haar geluidsweringen een streepjespatroon en vormen ze in een lange glazen golf de scheiding tussen de betonnen plint en de metalen bovenkant. Ook haar viaducten en fietsbrug tussen Amsterdam en Utrecht zijn op een bescheiden manier bijzonder. Wie gedachteloos over de A2 rijdt, ziet vrij gewone bouwwerken. Maar wie goed kijkt, ziet dat de betonconstructies mooie, abstracte sculpturen van spitse vormen zijn.

De golf in Van Aalsts geluidsscherm bij Maarssen is een prelude op de geluidsschermen bij de Utrechtse vinexwijk Leidsche Rijn, de spectaculairste onderdelen van de A2-architectuur. Eerst rijd je hier langs het door computerarchitect Kas Oosterhuis ontworpen scherm van metalen staven en glazen panelen. Langzaam wordt het bolle scherm hol om vervolgens weer op te bollen tot een showroom voor dure auto’s als Ferrari’s, om ten slotte weer scherm te worden. Het geheel oogt als een boa constrictor die zojuist een hertje heeft verslonden.

Is Oosterhuis’ geluidswering een scherm dat een gebouw wordt, het knalrode bouwwerk van VVHK Architecten dat er op aansluit is een gebouw dat een geluidsscherm is. Achter de golvende façade van 800 meter – de langste van Nederland – gaan onder meer een winkelcentrum en een parkeergarage schuil. Het architectuurspektakel bij Leidsche Rijn wordt afgesloten met een glazen kantoor van Ibelings van Tilburg architecten dat is opgebouwd uit scherpe, glazen driehoeken.

Tussen Utrecht en Den Bosch is het opvallendste onderdeel in de A2 de Martinus Nijhoffbrug, door Rijkswaterstaatsingenieur Cor Kuilman ontworpen in de zakelijke traditie. Met een mooie, flauwe bocht nader je de ‘vierstokkenbrug’ die in 1996 de ijzeren Waalbrug verving .

Bij Den Bosch heeft Ben van Berkels UN Studio geluidsschermen ontworpen die deels uit gifgroene glazen delen bestaan. Ook de poortconstructies over de weg waaraan de lichten en borden hangen, hebben een felle (gele) kleur gekregen. De eerste keer dat je ze ziet, werken ze verwarrend: geel is ten slotte een signaalkleur die kan duiden op gevaar. Maar na een paar keer wennen ze en rest slechts de irritatie over de opdringerige, voor een snelweg ongeschikte punkkleuren.

Tussen Den Bosch en Eindhoven is, na de Martinus Nijhoffbrug, nog een mooi voorbeeld te zien van snelwegvormgeving in de terughoudende ingenieurstraditie. Als de A2 door nationaal landschap het Groene Woud gaat, staan aan weerszijden twee rijen reusachtige populieren.

Ook bij Eindhoven, vanaf Amsterdam de derde grote stad, springen de geluidsschermen weer in het oog. Hier bestaan ze, naar een ontwerp van VHP architecten, uit gebundelde pijpen die een kilometerslang orgel langs de snelweg vormen.

Na Eindhoven is het afgelopen met de spektakelarchitectuur. Het oog van de automobilist glijdt over de Brabantse en Limburgse varkensstallen, die tot de lelijkste gebouwen van Nederland behoren. Even verder, bij Geleen, vormen de chemie-installaties van de DSM een indrukwekkende stad van buizen en pijpen.

Aan de doorgang van de A2 in Maastricht wordt nog gewerkt. Hier moet de snelweg uiteindelijk verdwijnen in een dubbele tunnel. Maar tot het zo ver is, staan er stoplichten.

En stoplichten betekenen: einde snelweg.

    • Bernard Hulsman