Moet Rutte zich zorgen maken over uitblijvende premierbonus?

NOVUM48:VVD-CONGRES PRESENTEERT KANDIDATEN:DEN HAAG;24JUN2012- De VVD presenteerde zaterdagmiddag de kandidaten voor de Tweede-Kamerverkiezingen aan het congres in Den Haag, Mark Verheijen is de hoogste nieuwe kandidaat. Mark Rutte beloofde een aantal maatregelen uit het Kunduz-akkoord terug te draaien als hij weer premier wordt. Foto de eerste rij, vlnr Voorzitter Benk Korthals, Edith Schippers, Mark Rutte, Melanie Schulz. Novum/dh/str.Dirk Hol Novum DIRK HOL

Een presidentiële toespraak, net als in de VS, met sympathiserende ‘gewone’ mensen op het podium. Zo wilde de VVD het hebben, dit weekeinde. Onze man leidt Nederland. Zie hem groeien.

De manier waarop de liberalen Mark Rutte de komende maanden uitspelen is geen trouvaille. Zo winnen Hollandse premiers verkiezingen. Blijf buiten het strijdgewoel. Probeer debatten waaraan alle andere lijsttrekkers meedoen, tot een minimum te beperken. Speel de staatsman die geen tijd heeft voor politiek met een kleine p.

Daarna wacht de zege, dankzij de premierbonus.

Vandaar dat zijn opponenten hem nu al proberen in het strijdgewoel te dwingen. PVV-leider Wilders was er weer als eerste bij, door in De Telegraaf te klagen over de lastenverhogingen waarmee de VVD in het Lenteakkoord instemde. Dat de PVV-leider zelfs teruggave van het ‘kwartje van Kok’ in het vooruitzicht stelde duidt wel op bloedarmoede. Dat kwartje, belastingverhoging op benzine, werd in 1991 ingevoerd, toen in de voormalige DDR de laatste Trabant van de lopende band rolde.

Ter linkerzijde meldde Alexander Pechtold zich, met klachten over de januskop die Rutte bij de Eurocrisis opzet. De D66-leider eiste opnieuw dat Rutte kiest, zeker nu in Brussel de irritatie over de afhoudende Hollandse houding groeit. Europa is Ruttes achilleshiel. Als hij te veel toegeeft eet Wilders hem electoraal op. Die vraag krijgt Pechtold nooit: wil hij dan liever een grotere Wilders?

Maar als Rutte, later deze week op de Eurotop, te weinig inschikkelijk blijft, wacht hem het verwijt dat hij verdere escalatie van de eurocrisis veroorzaakt. Dus ziet de VVD de rol van afremmer als de beste tussenoplossing. Playing hard to get. Verzet tegen grootse structuurveranderingen – en intussen genoeg toegeven zodat de muntunie niet door zijn toedoen klapt. De Thatcher van 2012.

Die verdediging heeft Rutte achter de hand: dat je in Brussel meer bereikt met eisen dan met meegaandheid. Zo opereren de meeste landen, van Frankrijk tot en met Finland. Maar de marges voor de premier blijven smal. Als het erop aankomt heeft Nederland nooit het laatste woord in de EU. Dat is voor Rutte niet anders.

Nu al duiken verhalen op over ongerustheid in de VVD. De premierbonus (circa tien zetels winst) zou maar niet op de liberalen afkomen. Rijkelijk vroege zorgen.

Om te beginnen is de vraag of de premierbonus nog bestaat. Balkenende heeft hem nooit verzilverd. De laatste premier die dit deed was Kok, in 1998, na vier jaar Paars. Daarvoor was er Lubbers (1986), na vier jaar saneren en Den Uyl, (1977), na vier jaar progressief experimenteren– al verloor hij daarna de formatie en kon hij zijn premierschap niet voortzetten. In alle gevallen wisten zij, zoals Rutte nu probeert, buiten de hitte van de dag te blijven. Alle drie stonden tot enkele weken voor verkiezingsdag relatief zwak in peilingen, en haalden de winst door in de laatste campagneweken het belang van continuïteit te benadrukken.

Onder Mark Rutte staat de VVD in de peilingen al 1,5 jaar op circa dertig zetels. Als de premierbonus nog bestaat is dat een gezond uitgangspunt om hem te incasseren. Zeker als zich naast SP-leider Emile Roemer, die als premier toch een experiment zou zijn, geen geloofwaardig alternatief meer meldt.