Ideale dictator en internationale 'bad guy' verlaat politiek

Iranian President Mahmoud Ahmadinejad delivers his speech under a portrait of Iran's supreme leader, Ayatollah ALi Khamenei on the eve of the 23rd anniversary of the Islamic revolutionary leader, Ayatollah Ruhollah Khomeini's death at his mausoleum in a suburb of Tehran on June 2, 2012. AFP PHOTO/ATTA KENARE AFP

President Mahmoud Ahmadinejad, gesel van de vrije wereld, holocaust-betwister en boeman van de Iraanse stedelijke middenklasse, verlaat in 2013 de politiek.

„Acht jaar is voldoende”, zei Ahmadinejad vorige week tegen de Frankfurter Allgemeine Zeitung. De Iraanse grondwet – die geen derde termijn toestaat – zal niet worden aangepast, en Ahmadinejad wil geen oppositierol. „Ik denk aan een baan aan de universiteit, of zoiets.”

Met zijn vlasbaard en giechellach, verbale aanvallen op Israël en potentieel een kernwapen binnen handbereik, is Ahmadinejad, leider van een land dat zich al meer dan dertig jaar verzet tegen het Westen, de ideale dictator. Om dat te benadrukken maken cartoonisten zijn haakneus nog groter, zijn haar nog donkerder en oogjes nog kleiner. Ahmadinejad lijkt een cliché uit een Hollywoodfilm: de Eeuwige Moslim, de Slechterik, wellicht zit hij onder uw bed!

Ahmadinejad koestert dat imago. Hij geniet van grote menigten die met pompende vuisten roepen dat De Vijand moe is. Op tournees door de dertig provincies van Iran zegt hij in ieder gehucht dat het Westen de duivel is en dat Iran aan de vooravond staat van een grootse tijd.

Critici achten de schade die hij het land heeft toegebracht groot. Hij heeft de staatssubsidies hervormd en geeft het geld nu direct aan het volk, waardoor Iran volgens velen in een natie van bedelaars verandert. Zijn herverkiezing in 2009 leidde tot ongekend grote protesten van de stedelijke middenklasse. Velen keerden zich op dat moment definitief af van de islamitische republiek.

Internationaal heeft hij Iran nog verder in de hoek gezet door aan het bestaan van de holocaust te twijfelen, voortdurend de confrontatie met de VS en Israël te zoeken en ieder compromis voor het nucleaire programma af te wijzen.

Toch komt hij – waarschijnlijk – niet op dezelfde manier aan zijn einde als bijvoorbeeld Moammar Gaddafi. Ahmadinejad slaat straks niet op de vlucht en wordt niet ten val gebracht en gelyncht. Voorlopig kan hij rustig plannen maken om het presidentiële paleis achter te laten.

Al jaren wordt uit gemakzucht wel eens vergeten dat de Iraanse president het helemaal niet alleen voor het zeggen heeft. Als dictator slaat hij een modderfiguur. Boven Ahmadinejad staat opperste leider ayatollah Ali Khamenei, sinds 1989 de vertegenwoordiger van god op aarde en de Grote Eindbaas van de islamitische republiek. Ahmadinejad, voorgeselecteerd maar verder direct gekozen, is aan hem ondergeschikt.

Dat biedt ook kansen. Zijn einde als president betekent niet het einde van zijn invloed, zeggen analisten. In zijn acht jaar aan de macht heeft Ahmadinejad een trouwe groep medestanders om zich heen verzameld. Zijn tweede man, Esfandiar Rahim Mashaei wordt door politieke tegenstanders – vooral geestelijken – een kankergezwel, een mystieke goeroe uit India, een Britse spion, ongelovige en vrijmetselaar genoemd. Ahmadinejad noemt Mashaei ‘het licht in mijn ogen’. Hij staat voor een verlichte islam, waarin de Iraanse cultuur voorop staat. Voor Irans geestelijken is dit vloeken in de moskee. Ze doen er dan ook alles aan om ervoor te zorgen dat noch Mashaei, noch andere medestanders een gooi naar het presidentschap kunnen doen.

Ahmadinejads vertrek uit de politiek zal tijdelijk zijn, denken velen. In het Iraanse politieke slagveld blijven de belangrijkste spelers altijd aanwezig. Maar de status van grootste internationale ‘bad guy’ zal hij verliezen.

    • Thomas Erdbrink