Het vertrouwen in Spanje zakt weg

Madrid heeft gisteren officieel om financiële steun voor zijn banken gevraagd.

Correspondent Spanje & Portugal

Het triomfalisme waarmee Spanje eerder deze maand de Europese reddingsactie voor zijn financiële sector aankondigde, slaat om in paniek. Twee weken geleden ging Madrid akkoord met maximaal 100 miljard euro aan noodleningen voor zijn wankele banken. Sindsdien zeggen markten in rap tempo hun vertrouwen op in de vierde economie van de eurozone. Dit maakt het steeds waarschijnlijker dat een tweede reddingsactie nodig is. Ditmaal niet alleen voor de banken, maar ook voor de overheid zelf.

Dat de regering gisteren het formele verzoek voor de bankenredding op de post deed, veranderde hier niets aan. De formaliteit werd meteen overschaduwd door nieuwe tegenslag. In de loop van de dag lekte uit dat kredietbeoordelaar Moody’s de Spaanse bankensector en bloc afwaardeert. Dit joeg de rente op Spaanse staatsobligaties omhoog en drukte de beurs van Madrid in de rode cijfers.

Spanje diende zijn hulpverzoek ’s ochtends nog met opgeheven hoofd in. „Ik heb de eer om mij namens de Spaanse regering tot U te wenden om formeel financiële steun te vragen”, schreef minister Luis de Guindos (Economie) aan Eurogroep-voorzitter Jean-Claude Juncker. Maar dit trotse taalgebruik kan niet verbloemen dat de regering van de centrum-rechtse premier Rajoy doodsbenauwd is. Aanvankelijke opluchting over de ophanden zijnde redding verdampte deze maand binnen één ochtend. Beleggers bleken grote vragen te hebben over de reddingsactie, omdat die de onzekerheid voor private obligatiehouders vergroot. Bij Spaanse wanbetaling belanden zij achter het euronoodfonds in de rij van schuldeisers.

Omdat de kapitaalinjectie via de staat loopt, vergroot ze de afhankelijkheid tussen banken en overheid. Deze verstrengeling is al erg sterk in Spanje. Nationale banken kopen staatsschuld op om die in te leveren als onderpand voor goedkope leningen van de Europese Centrale Bank. Dit helpt ze liquide te blijven. Maar op de lange termijn is het vele staatspapier in hun boeken gevaarlijk. Het daalt snel in waarde en holt de banken uit, die op hun beurt de staat weer mee omlaag trekken.

Juist om deze knoop te ontrafelen, wil Spanje dat de noodleningen direct naar de banken gaan, buiten de overheid om. Het krijgt hiervoor steun van Italië, Frankrijk en het IMF. Noord-Europese landen, Duitsland voorop, eisen echter dat de overheid borg staat voor terugbetaling.

Madrid heeft nog tot 9 juli om over het leencontract te onderhandelen. Daarbij zou Duitsland bereid zijn tot een concessie, meldde het Spaanse dagblad El Mundo gisteren. De leningen zouden nog steeds via de overheid moeten lopen, maar de voorrang van de EU-landen op private obligatiehouders in geval van een wanbetaling zou worden afgezwakt.

Duitsland wil daar wel wat voor terug. Berlijn is alleen bereid de eurozone met meer Duits geld te stutten als alle lidstaten meer Brusselse bemoeienis met hun economisch beleid accepteren. Een eis die in veel landen op verzet stuit – ook in Spanje.

Toch komt Spanje wel degelijk deels onder curatele. Zo worden de aanbevelingen die de Europese begrotingtsaar Olli Rehn half mei aan alle eurolanden deed in het geval van Spanje harde eisen: verhoging van de btw, de pensioenleeftijd versneld naar 67 jaar, hervormen van de arbeidsmarkt en strenger toezicht op de financiën van de Spaanse regio’s.

Politiek zijn dit brisante maatregelen. In Madrid gaat het gerucht dat Rajoy met de aankondiging wil wachten tot half augustus. Spanjaarden gaan dan massaal op vakantie en volgen het nieuws minder goed. Maar in de rest van Europa en op de financiële markten zou zulk getalm slecht vallen.

Ook Cyprus vraagt hulp

Cyprus heeft gisteren formeel een aanvraag ingediend voor financiële hulp van de andere landen in de eurozone. Het geld is nodig om de Cypriotische bankensector te schragen.

Het hulpverzoek werd ingediend vanwege de problemen waarin de financiële sector is terechtgekomen als gevolg van de nauwe verwevenheid met de Griekse economie. Cypriotische banken hadden grote hoeveelheden Griekse staatsobligaties. De waarde daarvan is afgelopen jaar sterk gedaald.

Het hulpverzoek maakt van Cyprus het vijfde land in de eurozone dat het buitenland om financiële hulp heeft gevraagd.

    • Merijn de Waal