Gerechtshof staat verschijnen slot Reve-biografie toe

Na een lange juridische strijd mag het laatste deel van de biografie van Gerard Reve dan toch verschijnen. Joop Schafthuizen beraadt zich nog op stappen.

Het derde deel van de Reve-biografie van Nop Maas mag toch verschijnen. Dat heeft het Amsterdamse gerechtshof vandaag in hoger beroep bepaald. Vorig jaar eiste Reves weduwnaar Joop Schafthuizen een verbod op De late jaren (1975-2006) omdat er ongepubliceerde citaten van Reve in stonden waarvan hij het auteursrecht bezit.

De rechtbank stelde Schafthuizen toen in het gelijk, ondanks het verweer van uitgeverij Van Oorschot en biograaf Maas dat Schafthuizen die toestemming al jaren eerder had gegeven. Het hof volgt de redenering van de biograaf en de uitgever wel. Zij hebben zich steeds aan de voorwaarden van Schafthuizen gehouden. Die behelsden vooral het niet opnemen van financiële gegevens en citaten die kwetsend konden zijn voor derden.

Dat de uitgeverij Schafthuizen bij elk deel ook schriftelijk om toestemming verzocht, ziet het hof als een bevestiging van een bestaande overeenkomst, niet als het steeds aangaan van een nieuwe. Dus was Schafthuizen te laat toen hij bij deel drie geen toestemming meer voor het gebruik van de citaten wilde geven. Reves partner moet de volledige proceskosten betalen.

In een telefonische reactie vanuit Machelen aan de Leie toont Schafthuizen zich verbaasd: „Ik vind het wel gek. Als je in het kort geding voor 99,8 procent in het gelijk wordt gesteld, is het raar als het in het hoger beroep volledig omgedraaid is. Ik heb daar wel even om moeten grinniken.” Hij wil vooral eerst het vonnis goed bestuderen en overleggen met zijn advocaat. „Pas dan kan ik beslissen of ik het lust of niet lust. Wat dan vervolgstappen kunnen zijn weet ik niet.” Als hij het niet lust, „dan gaan die poorten naar de hel open. Dan moet ik mij daartegen verzetten. Ik kom er wel uit, hoor. Mijn hele leven bestaat uit een strijd tussen goed en kwaad.” Schafthuizen zou in cassatie kunnen gaan bij de Hoge Raad.

Uitgeverij Van Oorschot laat bij monde van redacteur Menno Hartman weten „gematigd blij” te zijn. „Uiteraard wil een uitgever liever niet op deze manier een boek uitbrengen. Maar het is goed nieuws. Voor de lezers en vooral ook voor biograaf Nop Maas. Die heeft zo ontzettend veel tijd en energie in dit project gestopt.”

Schafthuizens bezwaren tegen de citaten in het derde deel van de biografie, dat handelt over de periode dat hij zijn leven met Reve (1923-2006) deelde, zijn vooral dat hij wordt aangetast in zijn persoonlijke levenssfeer. Er zou een beeld worden geschetst waarin het samenleven van de twee mannen geheel draaide om „erotiek, drank en geld”.

In oktober 2010 onderhandelden Maas en Schafthuizen telefonisch in goede harmonie over het typoscript van deel drie. Op verzoek van Schafthuizen werd een aantal wijzigingen in de tekst doorgevoerd. In een van die – door Nop Maas opgenomen – gesprekken bevestigt Schafthuizen dat het boek nu naar „de zetter” kon. Enige tijd later meldde hij de uitgeverij dat hij de toestemming introk.

In juni vorig jaar won Schafthuizen het kort geding waarin hij Maas verbood Reve te citeren in het derde deel van de biografie. De affaire escaleerde verder toen Schafthuizen later die maand vijfmaal achtereen het antwoordapparaat van Maas insprak omdat hij een knipselarchief van Reve terugwilde. Ook zei hij dat hij Maas „een kogel door het hart zou schieten” en spoorde hij de biograaf aan vooral aangifte te doen, wat deze deed.

Vorig jaar kondigde Schafthuizen de publicatie van een brievenboek van Reve aan, dat dezelfde periode moet bestrijken als deel drie van de biografie. Of dat brievenboek er op korte termijn nog komt is onduidelijk. Uitgeverij Van Oorschot hoopt het slotdeel van de biografie, De late jaren (1975-2006), in de herfst van dit jaar uit te kunnen brengen.

    • Roderick Nieuwenhuis
    • Arjen Fortuin