Antwoord op de tiende #vrijdagmiddagvraag: gif met een blauwgroen randje

Inderdaad. De officiële naam van het mysterieuze molecuul van afgelopen vrijdag was anatoxine-a, al voelt de vrijdagmiddagvraagredactie meer voor de informele, maar veel omineuzere benaming Very Fast Death Factor. Anatoxine is zonder meer het gevaarlijkste gif dat blauwalgen (cyanobacteriën) produceren. Andere gifstoffen uit hun repertoire, zoals saxitoxinen en cylindrospermopsinen, veroorzaken weliswaar schade aan organen en

Algenbloei in Bibra Lake, West-Australië.

Inderdaad. De officiële naam van het mysterieuze molecuul van afgelopen vrijdag was anatoxine-a, al voelt de vrijdagmiddagvraagredactie meer voor de informele, maar veel omineuzere benaming Very Fast Death Factor.

Anatoxine is zonder meer het gevaarlijkste gif dat blauwalgen (cyanobacteriën) produceren. Andere gifstoffen uit hun repertoire, zoals saxitoxinen en cylindrospermopsinen, veroorzaken weliswaar schade aan organen en het zenuwsystelsel, maar zijn pas dodelijk bij hoge doses. Veertien milligram anatoxine is al genoeg om een volwassen mens te doden. Menig koe en hond is al gestorven door met blauwwier besmet water te drinken.

Wie het molecuul ziet vraagt zich één ding af: hoe kan zo’n simpel molecuul zo giftig zijn? Dankzij zijn vorm past anatoxine precies op een receptoreiwit (acetylcholine-receptoren) van de spiercellen. Normaal binenden signaalstoffen aan deze receptor om de spiercellen samen te laten samentrekken. Anatoxine doet dat ook, maar wordt naderhand niet opgeruimd of afgebroken, zoals andere signaalstoffen. De spieren blijven hierdoor voortdurend samentrekken. Verkramping, verstijving en een stokkende ademhaling zijn het gevolg.

Chemici van Notingham University hebben één van de afleveringen van de YouTubeserie Periodic Table of Videos aan anatoxine gewijd:

Johan van Schaik krijgt een pluspunt voor het als eerste vermelden van blauwalgen als bron van anatoxine, Folkert Dekens een minpunt omdat hij het antwoord verklapte.

Foto van algenbloei door Diana House

    • Lucas Brouwers