Als je uit de kast bent heb je geen zin meer om in een getto te leven

Toen Karol Radziszewski in 2005 begon met zijn homoblad wilde niemand met hem samenwerken. „Iedereen was bang.’’ Maar in zeven jaar tijd is er veel veranderd in Polen. Nu ligt DIK Fagazine – „het enige artistiek tijdschrift in Centraal- en Oost-Europa dat is gewijd aan homoseksualiteit en mannelijkheid” – in de boekwinkels van alle grote musea. De derde editie van het  homo- en lesbofestival Pomada is net afgelopen. De posters met het logo dat Radziszewski tekende – een penis die wordt afgeknipt met een grote schaar – hangen nog her en der in de stad.

We ontmoeten elkaar op het terras van het bekende café Medzy Nami (onder elkaar). Geen gaybar, maar wel een „homovriendelijke plek”, zegt Radziszewski. Hier komen kunstenaars, bekende acteurs, mensen uit de modewereld. Karol knikt even: daar heb je de bekende ontwerper Michal Lojewski.

Homobars zijn er overigens genoeg in Warschau. Er is Toro. En is club Utopia, met slechte housemuziek en mannen in Dolce & Gabbana-stijl. Even verderop, op nummer 20a, zit seksclub Fantom met zijn dark rooms. Het zijn de plaatsen die worden gefrequenteerd door de homo’s die hun seksuele geaardheid verborgen houden – en daar zijn er nog steeds heel wat van in Warschau. Karol Radziszewski komt er bijna nooit. „Als je eenmaal uit de kast bent heb je geen zin meer om in een getto te leven.” Bovendien: „De coole gays ontmoet je nou eenmaal op de coolste plaatsen.”

De carrière van kunstenaar Karol Radziszewski weerspiegelt het tolerantere klimaat in Polen. In 2004 en 2005 werd de jaarlijkse gay pride nog verboden door burgemeester Lech Kaczynski. De latere president vreesde dat tijdens de parade „de homoseksuele levensstijl zou worden gepromoot”. Maar 2005 was ook het jaar dat de allereerste roman verscheen waarin homoseksuele gevoelens centraal stonden. Michal Witkowski’s Lubiewo (‘Lovetown’) werd een bestseller in Polen. „In de boekwinkel Trafik hebben ze nu een hele vitrine gewijd aan de nieuwe editie.”

Toen Karol Radziszewski begon met DIK Fagazine, bestonden er alleen activistenblaadjes van de lokale COC. „Regenbogen, regenbogen en nog eens regenbogen”, snuift de kunstenaar. Maar de homo’s die hadden gehoopt op de eerste Poolse gay glossy kwamen bedrogen uit. Radziszewski schatert. „Géén Madonna, géén Kylie, en géén geschoren mannen. De teleurstelling was groot.”

Met DIK Fagazine slaat Radziszewski nieuwe wegen in. Het tijdschrift dat tussen ons op tafel ligt heeft de look and feel van een gewichtig cultureel maandblad. Dit laatste nummer (162 zwart-witte pagina’s) gaat over de homoseksualiteit onder de communistische regimes van Oost-Europa. Tijdens zijn zoektocht kwam Karol Radziszewski in contact met de ‘uitgever’ van wat het allereerste homoblad van Polen moet zijn geweest. Medio jaren tachtig stuurde Ryszard Kisiel zijn zelf in elkaar geplakte nieuwsbrief naar homoseksuele kennissen. Tijdens het interview kwam er onder een bed een doos met honderden dia’s tevoorschijn. De geheime opnamen illustreren het dubbelleven van Poolse homo’s in de jaren tachtig – een periode waarin homoseksuele mannen nog werden geschaduwd door de geheime dienst. Radziszewski heeft er een half uur durende documentaire gemaakt, die hij heeft ingestuurd voor het internationale documentaire filmfestivalIDFA in Amsterdam. „Eigenlijk is mijn blad een vorm van onderricht”, zegt hij. „Maar dan wel op een heel aantrekkelijke manier.”

    • Steven Derix