Zelfmanagement

Je hebt van die newspeak die zo laconiek wordt opgediend, dat je bijna zou ontgaan waarover we het eigenlijk hebben. Nu is dat het woord ‘zelfmanagement’. Het duikt steeds op in het nieuws over de psychiatrie, waar de komende jaren dus eenderde van de 30.000 bedden moet verdwijnen. Ook op de hulp van psychiaters en psychologen wordt bezuinigd. Patiënten moeten volgens de nieuwe afspraken leren voor zichzelf te zorgen. Als dat nodig is kunnen zij hulp van buren, familie en vrienden of ambulante zorg inroepen. Dat heet dus ‘zelfmanagement’.

Zelfmanagement. Wie ooit in de buurt van een psychiatrische patiënt heeft geleefd, haalt bij het idee misschien even de wenkbrauwen op. Een hysterische lachbui behoort ook tot de mogelijkheden. Psychiatrische patiënten hebben namelijk nogal eens de neiging om zich in hun omgeving onmogelijk te maken. Bijvoorbeeld omdat zij zichzelf helemaal geen psychiatrische patiënt vínden en talloze pogingen tot hulp beleefd tot woedend van de hand wijzen. Zich isoleren, heet dat. Maar hallo dus weer, buurvrouw, kinderen en vrienden: Probeert u het nog eens als we deze mensen zelfmanagers noemen.

Ik belde een bevriende GGZ-arts – voor een keer anoniem, anders moet hij ook in verbloemende GGZ-taal praten, en daarvan is er al genoeg. Hij is zo’n arts die de papieren tekent voor gedwongen opname van een schizofrene suïcidale man. Waarop die man de nacht in een politiecel moet doorbrengen, omdat klinieken kibbelen over plaatsgebrek, tot er tegen de ochtend een bed heel ver weg is gevonden. Ook is hij een dag per week gedetacheerd bij het team ‘bemoeizorg’ van de regio Zaanstreek Waterland. Dat helpt de mensen die geen hulp willen. De echte drop-outs dus.

Je hebt grofweg de sociale psychiatrie voor de ernstige problemen, en je hebt mensen met stoornissen, die beter zijn geholpen met psychotherapie. Juist van psychotherapeuten krijgt deze GGZ-arts steeds vaker telefoontjes om hulp: of hij langs kan komen, want ze hebben een patiënt die suïcidaal lijkt. „En dan zeggen wij: Doe het lekker zelf. Waarop het antwoord is: Maar wij hebben hier maar 45 minuten per consult!”

De uitvinding van de ‘bemoeizorg’, jaren geleden, was ook een politieke keuze: „Het ging om een schoner straatbeeld. En de komende jaren zal dat weer vervuilen. Het ongemak gaat toenemen.” Want terwijl in het nieuwe bestuursakkoord van de minister mooie dingen staan over bedden die blijven voor zware gevallen en ambulante hulp voor iedereen, wordt het team voor bemoeizorg in Zaanstreek Waterland per 1 januari dus gewoon afgeschaft. Drop-outs moeten maar weer gewoon drop-outs blijven.

Bezuinigen kan en moet, ook volgens mijn vriend. Instellingen kennen bijvoorbeeld veel interim-psychiaters in de categorie „één voor de prijs van twee”. Maar ‘zelfmanagement’? Dat betekent alleen maar dat iemand het zelf mag uitzoeken.

    • Margriet Oostveen