Ondertussen in Lviv - Russen annexeren Oekraïense kozakken

De Oekraïeners beschouwen ze als hun aartsvaders. Maar de kozakken speelden ook een grote rol in de Russische geschiedenis. Een recente Russische film Taras Bulba zijn de kozakken Russische patriotten, die begin zeventiende eeuw het heilige Russische vaderland verdedigen tegen de kwaadaardige Polen.

Still uit Taras Bulba, een verfilming van de gelijknamige historische roman van Nikolaj Gogol

De Oekraïeners beschouwen ze als hun aartsvaders. Maar de kozakken speelden ook een grote rol in de Russische geschiedenis. In de recente Russische film Taras Bulba zijn de kozakken Russische patriotten, die begin zeventiende eeuw het heilige Russische vaderland verdedigen tegen de kwaadaardige Polen.

Taras Bulba is een verfilming van de gelijknamige historische roman van Nikolaj Gogol. Gogol was op zoek naar historische helden voor een avonturenroman, en vond in de kozakken de ideale kandidaten. In de eerste versie van de roman, uit 1835, beschreef Gogol Taras Bulba als duidelijk Oekraïense helden, maar onder druk van het Tsaristische regime moest hij het boek herzien. In de versie van 1842 komt de Oekraïense context nauwelijks meer ter sprake.

De film Taras Bulba (2009) volgt de laatste versie, en doet daar nog eens een schepje bovenop. In de openingsscène van de film, een flashback waarin de oude man zijn kameraden oproept stand te houden tot de laatste man, spreekt acteur Bognan Stupka van de “Russische aarde” en de “Russische ziel”. Sowieso wordt er in de hele film alleen Russische gesproken door de kozakken, en geen Oekraïens. Pijnlijk detail: Stupka is één van de bekendste acteurs van Oekraïne.

Andriy Linik, curator van het Centrum voor Stadgeschiedenis in Lviv, ziet zelfs parallellen met de Sovjet-propaganda van weleer.

“In de film gebruikt Taras Bulba het woord tovarisjtsjti (kameraden). Volstrekt onhistorisch. En de kozakken vochten ook tegen de Russen, als dat zo uitkwam.”

De film leidde in 2009 tot de nodige ophef in Oekraïne. Oekraïens-Poolse tegenstellingen spelen een grote rol in de Oekraïense politiek. In het westen wordt meest Oekraïens gesproken, maar het geïndustrialiseerde oosten van het land wordt gedomineerd door een grote Russische minderheid.

Andriy Linik, curator van het Centrum voor Stadsgeschiedenis.Andriy Linik, curator van het Centrum voor Stadsgeschiedenis.

Beide kampen verketteren elkaar. De aanname van een omstreden taalwet, die Russisch in bepaalde gebieden dezelfde status geeft als het Oekraïens, leidde vlak voor het EK tot vuistgevechten in het Oekraïense parlement. Maar volgens Andriy Linik worden de tegenstellingen opgeklopt. “In de praktijk is Oekraïne een tweetalig land. En ook in het oosten wil men niet meer bij Rusland horen.”

Andriy Linik (29) is kunstenaar, en curator voor het Centrum voor Stadgeschiedenis voor Midden- en Oost-Europa. Lviv, vertelt hij, ligt niet in het oosten, maar in het midden van het Europese continent. Tot 1918 lag de stad in Oostenrijk-Hongarije. “Krakau is vanaf hier dichterbij dan Kiev”, zegt Linik.

    • Steven Derix