Nieuwe gekozen president, maar niet de gedroomde revolutie

Moslimbroeder Mohammed Morsi is gekozen tot president van Egypte. Het nieuws leidde gisteren tot een feest op het Tahrirplein in Kairo. Maar het is niet de revolutie waarvan velen vorig jaar op hetzelfde plein nog droomden. De nieuwe president heeft bovendien niet veel te zeggen. Want de echte politieke macht ligt nog altijd bij het leger.

Egyptians pray as they celebrate in Cairo’s Tahrir Square the victory of Muslim Brotherhood member Mohamed Morsi in the national elections, on June 24, 2012. Morsi was declared the first president of Egypt since a popular uprising ousted Hosni Mubarak, beating Mubarak-era minister Ahmed Shafiq and capping a tumultuous and divisive military-led transition. AFP PHOTO / KHALED DESOUKI AFP

In zijn eerste toespraak tot de natie zei Mohanmed Morsi gisteravond wat een pas – en nipt – verkozen president hoort te zeggen. Hij zei dat hij een president is voor alle Egyptenaren, dat hij de rechten van vrouwen en kopten zal beschermen, en dat hij hier nooit had gestaan zonder „het bloed van de martelaren”.

Dat vat ook kort samen wat anderen vrezen van Morsi’s presidentschap: dat hij in de eerste plaats de Moslimbroederschap vertegenwoordigt, dat de rechten van vrouwen en kopten nu in gevaar zijn, en dat hij de revolutie opnieuw zal verraden.

Het Tahrirplein, waar gisteren tienduizenden mensen in een verzengende hitte bijeen waren, veranderde na de bekendmaking in een gigantisch straatfeest. Het was voor het eerst sinds het gedwongen aftreden van president Hosni Mubarak op 11 februari vorig jaar dat er in Egypte echt iets te vieren viel. Het is ook niet niks: Morsi, een Moslimbroeder die onder Mubarak in de gevangenis belandde, is nu zijn opvolger. Naar verluidt ging het met de gezondheid van Mubarak weer bergafwaarts toen hij het nieuws vernam.

Maar het is niet de revolutie waarvan velen op het Tahrirplein anderhalf jaar geleden hadden gedroomd. Het plein werd gisteren bijna uitsluitend bevolkt door Moslimbroeders en conservatievere salafisten. Een enkeling maakte de journalist duidelijk dat hij als christen nooit toegang zal krijgen tot het paradijs.

De oorspronkelijke Tahrir-activisten bleven weg. Velen onder hen hebben de verkiezingen geboycot: een machtsstrijd tussen de Moslimbroeders en het oude regime was nooit hun idee van een revolutie. Ze vinden ook dat de Moslimbroeders hen in de steek hebben gelaten tijdens eerdere demonstraties tegen het aanblijven van het leger.

Morsi werd verkozen met 51,7 procent van de stemmen. Zijn rivaal, oud-generaal Ahmed Shafiq, behaalde 48,3 procent. De opkomst bedroeg 51,8 procent. Morsi is dus verkozen met ruim een kwart van de stemgerechtigden.

Voor een ander kwart van de kiezers is gisteren hun ergste nachtmerrie uitgekomen. Zaterdagavond hadden de aanhangers van Shafiq voor het eerst een bijeenkomst gehouden die qua getallen de vergelijking met het Tahrirplein best kon doorstaan. De symbolische locatie was de tribune in Medinat Nasr waar in 1981 president Anwar Sadat werd vermoord door moslimextremisten.

Shafiqs aanhangers reageerden gisteren verbijsterd en emotioneel. Shafiqs woordvoerder Ahmed Sarhan verdween spoorloos, zelfs op Twitter, een geplande persconferentie ging niet door.

Gek genoeg keerden de boze aanhangers van Shafiq zich niet zozeer tegen Morsi maar tegen legerleider Tantawi, die hen heeft „uitverkocht”. Sommigen riepen om de „executie van de maarschalk”, een slogan van het revolutionaire kamp.

De reacties zijn veelzeggend. Tot gisteren waren de meeste Egyptenaren zeker dat Shafiq als winnaar zou worden aangeduid: zijn aanhangers vanuit de overtuiging dat hij had gewonnen, zijn tegenstanders vanuit de overtuiging dat de legerleiding dat zo had beslist. Nu het toch Mohammed Morsi is geworden blijven veel Egyptenaren achter met het knagend gevoel dat deze verkiezingen niet beslist zijn in het stemhokje maar in een achterkamertje.

De onzekerheid van de afgelopen week, waarin beide kandidaten de overwinning claimden, had voor een ware angstpsychose gezorgd. De regeringskranten hadden daar toe bijgedragen: één krant pakte uit met een voorpagina over het „bloedbad” dat de Moslimbroeders zouden aanrichten als hun kandidaat het niet haalde.

Maar de Broederschap had ook zelf laten verstaan dat het desnoods haar gelijk via de straat zou halen. Een overwinning voor Shafiq leek garant te staan voor geweld en instabiliteit.

Heeft het leger voor het minste kwaad gekozen?

Ook met Morsi als president wordt het niet noodzakelijkerwijs rustig in Egypte. De legerleiding vaardigde op de laatste dag van de verkiezingen een decreet uit waarin zij een deel van de macht van de president aan zichzelf voorbehoudt. Een week eerder had het leger al de wetgevende macht naar zich toegetrokken, het gevolg van het onwettig verklaren van het door de fundamentalisten gedomineerde parlement door het Constitutionele Hof.

Op de hoofdzetel van de Moslimbroederschap zei woordvoerster Nasaiba Ashraf gisteren dat de organisatie niet zal rusten tot deze maatregelen ongedaan zijn gemaakt en Morsi de eed heeft afgelegd voor het parlement. „Zolang roepen we onze mensen op het Tahrirplein niet te verlaten. Onze president mag dan niet heel veel macht hebben maar wij hebben de macht van het volk achter ons.”

Of het echt tot een botsing komt, valt af te wachten.

In het verleden zijn de Moslimbroeders de directe confrontatie met het leger altijd uit de weg gegaan. Dat Morsi alsnog een akkoord sluit met de legerleiding is niet uitgesloten.