Franz Werfel verdient postuum de Nobelprijs

Franz WerfelDie vierzig Tage des Musa Dagh Fischer Verlag, 989 blz. € 17,99

Laatst vroeg een kennis aan me: wat is het beste boek dat je tijdens je correspondentschap hebt gelezen?

Dat was een goeie vraag. Ik heb tijdens mijn vijfjarig verblijf in Duitsland niet alleen veel, maar ook uitsluitend Duitstalige boeken gelezen. Het lijstje ‘nog te lezen’ is steeds langer geworden, zoveel wordt hier gepubliceerd. Om over de klassiekers maar te zwijgen. Zo was ik voor mijn vertrek naar Duitsland nooit toegekomen aan Joseph und seine Brüder, een tetralogie van Thomas Mann waarin de auteur – die niet voor een kleintje vervaard was – de bijbel in schoonheid, wijsheid en omvang probeert te overtreffen. Het zijn vier prachtromans, die, nu ik ze heb gelezen, hoog scoren op mijn lijst van beste boeken.

Van de door mij gelezen non-fictie vond ik Das Echolot indrukwekkend, een collectief dagboek over de Tweede Wereldoorlog, samengesteld door Walter Kempowski. Ook dat lees je niet snel uit: het zijn vijf delen met per boek gemiddeld zevenhonderd bladzijden. Verhelderend vond ik de monografie die Spiegeljournalist Dirk Kurbjuweit over de bondskanselier schreef, Angela Merkel. Die Kanzlerin für alle? Hetzelfde geldt voor het gesprek, in boekvorm verschenen, dat Peter Seewald had met paus Benedictus XVI (de Duitser Joseph Ratzinger), Licht der Welt.

Een ontdekking was het oeuvre van de Duits-Roemeense schrijfster Herta Müller (Nobelprijswinnares 2009), maar de onverbiddelijke nummer 1 op mijn lijstje is Die vierzig Tage des Musa Dagh van Franz Werfel. Toen ik die roman uit had, was ik een dag knock-out.

Werfel (1890-1945) was een Oostenrijkse schrijver, geboren in Praag, Duitstalig; een telg uit een welgestelde joodse koopmansfamilie. Hij was bevriend met Max Brod en Franz Kafka en trouwde in 1929 met Alma Mahler, weduwe van componist Gustav Mahler.

Veel van zijn boeken zijn in vergetelheid geraakt, maar gelukkig wordt Die vierzig Tage des Musa Dagh nog steeds herdrukt.

Werfels historische roman verscheen in 1933, vlak voordat Adolf Hitler aan de macht kwam. De auteur was tijdens een reis in het Midden-Oosten overlevenden tegengekomen van de volkerenmoord op de Armeniërs door het toenmalige Turkse regime (1915). Gefascineerd geraakt, schreef hij over deze genocide een boek waarin een geruchtmakende verzetsdaad centraal staat. Veertig dagen vocht een groep Armeense dorpsbewoners vanaf de berg Musa Dagh met succes tegen Turkse militairen. Ze overleefden.

De roman is gebaseerd op ware gebeurtenissen. Dat is niet het enige bijzondere eraan. Net zo opmerkelijk is dat Werfel aan de vooravond van de Duitse volkerenmoord op de joden een meesterwerk schreef dat over zijn eigen volk had kunnen gaan. Lees het, het is bijzonder. En het is nog steeds actueel. Franz Werfel verdient postuum de Nobelprijs voor de literatuur.

    • Joost van der Vaart