'Eurolanden de les lezen, dat is dom'

De Britse oud-minister van Buitenlandse Zaken Lord Owen is geen tegenstander van Europa. Hij wil een referendum over de EU, maar niet over de vraag ‘in or out’.

„Ik ben geen euroscepticus.” Lord David Owen, de Britse oud-minister van Buitenlandse Zaken, zegt het tijdens het gesprek een paar keer. Om afstand te creëren met de talloze andere Britse politici die ook een referendum willen over de toekomst van het Verenigd Koninkrijk binnen de Europese Unie.

Want dat zo’n referendum er komt, is onvermijdelijk. Niet meer alleen anti-Europese Conservatieve Lagerhuisleden vragen erom, of de rechtse, eurosceptische UK Independence Party (UKIP). Ook bij Labour en onder Europa-gezinde politici groeit de gedachte dat de Britten meer afstand moeten nemen van de Europese ‘superstaat’ die Duitsland volgens velen wil creëren.

De vraag is vooral wanneer er een referendum komt. En Lord Owen wil dat moment voor zijn door nu een discussie te houden over wat de Britten eigenlijk willen met Europa. Hij stelt een scheiding voor tussen de Europese Unie – de eurozone – en de Europese Gemeenschap – louter de interne markt – en publiceerde daarover begin deze maand een e-book.

Waarom is er volgens u nu een cruciaal moment aangebroken in de Britse relatie met de Europese Unie?

„Europa verandert op een essentiële manier. Veel Britten, onder wie ikzelf, vonden dat we een referendum hadden moeten houden over het Verdrag van Lissabon. Deze veranderingen gaan verder. Maar de Britse houding over hoe nu verder is onduidelijk. De coalitie [van eurobehoedzame Conservatieven en pro-Europese Liberaal-Democraten, red.] is waarschijnlijk verdeeld, waardoor ze niet anticipeert maar reageert.

„De regering houdt vol dat nu de euro – waar wij nooit aan mee wilden doen – in crisis is, er stappen moeten worden genomen om ergere rotzooi te voorkomen, heel verstandig. En als dat verdere integratie van de eurolanden is, het zij zo. Maar wat premier Cameron niet doet, is duidelijk maken wat er verlangd wordt van het Verenigd Koninkrijk als er één ‘Euroland’ opdaagt. Verdere integratie heeft consequenties voor ons land.”

Wat zou de Britse positie moeten zijn?

„Allereerst zouden we niet moeten eisen dat, zoals bij het Begrotingsverdrag, verdragen buiten de EU om worden gesloten omdat wij het er niet mee eens zijn. Toen ik minister van Buitenlandse Zaken was, traden we toe tot het Europees Monetair Stelsel, maar niet tot het wisselkoersmechanisme. Onder John Major traden we toe tot de Economische en Monetaire Unie, maar niet tot de euro.

„Wat echt belangrijk is, is dat we onderdeel blijven van de interne markt. Maar we zouden er wel naar moeten streven dat álle landen in Europa er lid van worden. Dus ook Moldavië, Kosovo, Turkije of Noorwegen. De interne markt willen we niet opgeven en moeten we niet willen opgeven.”

Wanneer er een referendum komt, wilt u de Britten ook expliciet vragen naar de interne markt.

„De keuze zou moeten zijn: wilt u dat het Verenigd Koninkrijk deel uitmaakt van een gemeenschappelijke markt binnen een Europese Gemeenschap? Ja of nee. En vraag twee: wilt u dat het Verenigd Koninkrijk bij de Europese Unie blijft horen, de optie openhoudend voor toetreding tot de euro? Ja of nee.”

Is dat niet te genuanceerd voor de gemiddelde kiezer?

„Ja. Daarom moet een referendum ook pas worden gehouden na een herschikking: de interne markt zou los moeten komen te staan van de EU. Het is het verschil tussen de Gemeenschap, precies waar we lid van werden, en de Unie, de eurozone, waar we nooit voor kozen.”

Waarom geen referendum over ‘in or out’ – blijven of zelfstandig verder gaan – waar anderen voor pleiten?

„Dat is een onechte keuze. Waar de Britten een probleem mee hebben is verregaande integratie, niet met de interne markt. Je zag aan de reactie op mijn pleidooi dat men wanhopig zoekt naar een alternatief voor het polariserende in or out. Want tenzij we zelf iets verzinnen, worden we door de markten of door de beslissingen in Europa misschien gedwongen tot zo’n onmogelijke keus. Misschien dat UKIP dat wil of de federalisten, maar ik niet.”

Verliest het Verenigd Koninkrijk invloed doordat het geen positie kiest?

„Ja. Cameron heeft geaccepteerd dat Europa integreert, dat is al iets. Maar hij vernietigt alle goodwill door de eurolanden maar de les te blijven lezen. Dat is dom. Ik denk: het is onze kwestie niet. Live and let live.

„Hij is natuurlijk nog erg onervaren. Toen de kwestie over het Begrotingsverdrag speelde [in december, red.], was ik in Polen, een mogelijke bondgenoot. Niemand daar wist wat Cameron aan het doen was. Zo werkt Europa niet. Hij moet onze belangen in de gemeenschappelijke markt beschermen door met anderen die daar belangstelling voor hebben te blijven praten. Anders overvleugelt de eurozone de interne markt.”

Kunnen de Britten zonder Europa?

„Zoals de wereld nu geordend is, met handelsblokken en barrières, zijn we beter af in een gemeenschappelijke markt. Die doet geen afbreuk aan onze soevereiniteit, ons buitenlands beleid of ons gevoel Brits te zijn.

„Ik ben voorstander van Europa, van een gezamenlijke markt, zelfs van het woord ‘Europese Gemeenschap’. Maar ik wil geen burger zijn van een land dat Europa heet.”

    • Titia Ketelaar