De partij voor moeilijke tijden heeft even een moeilijk moment

Een verkiezingscampagne over de economie: normaal heeft de VVD niets liever. Minder prettig is dat elk gesprek over de economie nu ook over Europa en de eurocrisis gaat.

DEN HAAG - Afgelopen zaterdag 23 juni vond in Den Haag het VVD-congres plaats. Oorspronkelijk was dit een tweedaags congres. In verband met de verkiezingen is dit teruggebracht tot een dag. Tijdens het congres konden leden praten met de kandidaten op de lijst en hield Mark Rutte (foto) een toespraak. Dijkstra bv

De eerste zinnen die Mark Rutte op het VVD-congres uitsprak, bevatten direct de hoofdboodschap van de verkiezingscampagne: „We leven in onzekere en moeilijke tijden. Juist in deze tijd is er behoefte aan een partij die bereid is verantwoordelijkheid te nemen en die niet wegloopt voor moeilijke beslissingen.”

De strategie bestaat uit drie onderdelen. De PVV zo veel mogelijk negeren. Hameren op behaalde successen van premier Rutte. En mensen eraan helpen herinneren dat de VVD het graagst van alle partijen bezuinigt en dus de partij is voor zware tijden. Daarmee wil de grootste partij van Nederland de verkiezingen van 12 september winnen, zo werd zaterdag duidelijk in Den Haag, waar VVD-leider Mark Rutte zijn eerste speech van de campagne gaf. Vandaag is hij weer premier, maar dit weekend was de VVD volop in de campagnemodus.

De bereidheid verantwoordelijkheid te dragen, is voor de VVD niet zonder risico’s. Veel politici verwachten dat de economie het hoofdthema van de verkiezingen zal zijn. Normaal heeft de VVD niets liever. Bij veel kiezers heeft de partij op dat terrein nog steeds een sterk imago. Minder prettig is dat elk gesprek over de economie nu ook over Europa en de eurocrisis gaat. En daar voelt de VVD zich wat minder op zijn gemak.

Dat gevoel heeft twee oorzaken. Ten eerste het feit dat de VVD-leider nu ook premier is. Dat maakt Rutte tot het gezicht van Nederland in Europa. Op alle Nederlandse cheques die naar probleemlanden gaan en onder alle deals die in Brussel worden gesloten om de euro overeind te houden, staat zijn handtekening. Dat kunnen best wel eens deals zijn waar een VVD-kiezer argwanend naar kijkt – zeker als de crisis nog heviger wordt. Rutte waarschuwde eergisteren zelf al: „Wat ik nu zo volstrekt ongeloofwaardig vind, is dat sommige partijen doen alsof er een simpele oplossing is.”

Rutte verwees naar het tweede ongemak van de VVD: Geert Wilders. De PVV-leider vormt het grootste gevaar voor electoraal succes van de VVD, zo denken ze binnen de partij zelf. En Wilders heeft besloten dat het aanvallen van Europa, of zoals hij het formuleert „de dictaten van Brusselse bureaucraten”, zijn grootste kans op stemmen is. Hij wil zelfs dat Nederland uit de EU stapt.

VVD’ers hopen dat hun Europese koers aantrekkelijker is. Rutte omschreef die zo: „Het beste voor Nederland is niet een Nederland met meer Europa, dat zich overgeeft aan een politieke unie. En nee, het beste voor Nederland is ook niet een Nederland zonder Europa, dat zich terugtrekt achter de dijken. Het beste voor Nederland, dames en heren, is een Europa met meer Nederland. Met meer VVD.”

De VVD voert tot nu toe een defensieve campagne, zo vinden ze bij andere partijen. Zij wijzen op de stilte die de VVD laat volgen op de steeds frequentere aanvallen van Wilders. De PVV-leider noemt de VVD steeds de „partij van de lastenverzwaring”. Een verwijzing naar het Lenteakkoord, met miljarden aan belastingverhogingen. Of, over de steun voor de euro: „Rutte pakt NL en verkwanselt ons geld.”

Rutte noemde de PVV zaterdag tegenover zijn leden geen enkele keer bij naam. De premier heeft lang geleden besloten dat Wilders er alleen maar van profiteert als hij aandacht krijgt. Die geeft Mark Rutte hem dus niet.

De tactiek van wegwuiven past de premier nu ook toe op kritiek van anderen. Negatieve berichten over het Lenteakkoord doet hij al weken af met de mededeling dat de VVD nou eenmaal verantwoordelijkheid neemt. Toen hem op zijn wekelijkse persconferentie werd gevraagd naar kritiek van CDA-leider Sybrand van Haersma Buma (die Rutte verwijt „twee gezichten” te tonen als hij over Europa praat) zei hij: „Laat ze maar, het is campagnetijd.”

Door zich buiten de discussie te plaatsen kan Rutte het langst profiteren van het feit dat hij premier is. Maar negeren werkt tot het eerste verkiezingsdebat. Daarna zal Wilders er alles aan doen Rutte tot tegenaanvallen uit te lokken. En Wilders is niet de enige. Als premier is Rutte voor alle partijen het natuurlijke doelwit. Aanvallen van SP en PvdA zal hij overigens verwelkomen, dat trekt VVD-kiezers juist naar de stembus. Daarom noemde Rutte SP-leider Emile Roemer bij naam, terwijl hij verder alle andere concurrenten negeerde.

Op 25 augustus, tweeënhalve week voor de verkiezingen, trapt de VVD zijn verkiezingscampagne pas formeel af. Tot dan is het vooral zaak om te voorkomen dat de VVD „gaat glijden”, zoals een partijprominent het zaterdag in de wandelgangen omschreef. Hij bedoelde: er moet voorkomen moet worden dat de partij zakt in de peilingen. Geen fouten maken dus.

Het eerste, onbetekenende, foutje werd gisteren al gemaakt, zo stelden enkele opmerkzame twitteraars lachend vast. Na de speech van Rutte werd het nummer Viva la vida van Coldplay gedraaid. De laatste zinnen van dat nummer: „Never an honest word; but that was when I ruled the world.”

    • Derk Stokmans