'De nabestaanden maakten diepe indruk op mij'

Vibeke Hein Baera stond tien weken lang Anders Breivik bij. De nabestaanden van zijn aanslagen maakten indruk op haar, vertelt zij nu. En Breivik wil mogelijk in hoger beroep.

Defence lawyer Vibeke Hein Baera speaks during a news conference after the second day of the terrorism and murder trial of Norwegian mass killer Anders Behring Breivik in Oslo in this April 17, 2012 file photo. A brother of one of the victims of Breivik threw a shoe at him in court on May 11, 2012, the first time the trial has been interrupted by a public outburst. The shoe missed Breivik but struck his co-defence lawyer, Baera, who was seated closest to the public gallery, during the presentation of an autopsy report. REUTERS/Stoyan Nenov/Files (NORWAY - Tags: CRIME LAW CIVIL UNREST) REUTERS

Samen met drie collega’s stond advocate Vibeke Hein Baera (47) de afgelopen tien weken Anders Breivik terzijde, de man die vorige zomer 77 landgenoten om het leven bracht. Voorafgaande aan het proces vertelde zij dat zij zich „zo professioneel mogelijk” zou opstellen in de rechtszaal. Ze wilde zich „niet door gevoelens laten leiden”.

Hoe kijkt u nu terug op het proces?

„Met name de eerste weken waren veeleisend. De verhalen van mensen die iemand zijn kwijtgeraakt door de tragedie van 22 juli, of hem overleefden, maakten diepe indruk.”

Welk verhaal heeft de meeste indruk op u gemaakt?

„Ik heb zo veel aangrijpende verhalen gehoord, dat ik er niet één uit zou kunnen pikken. Ouders die hun kinderen zijn kwijtgeraakt, mensen die hun geliefde zijn verloren, kinderen die verwondingen opliepen. Ze hebben allemaal sterke verklaringen afgelegd tijdens het proces. De mentale kracht van deze mensen heeft groot respect bij mij afgedwongen. Ik merkte dat ze verder willen met hun leven.”

En u zat naast de man die verantwoordelijk wordt gehouden voor al dat leed.

„Natuurlijk eiste dat zijn tol, maar ik ben nu eenmaal zijn advocaat. Ik hield mezelf steeds voor dat ook de overlevenden en nabestaanden wilden dat dit proces op een ordelijke wijze zou verlopen. Mensen willen verder, het land wil verder.”

Hoe stelde Breivik zich volgens u op tijdens het proces?

„Hij zegt dat hij zich goed op het proces heeft voorbereid. En hij blijft er bij dat zijn acties noodzakelijk waren.”

U heeft weinig van zijn gemoedstoestand meegekregen?

„Nee. Dat was ook niet mijn doel.”

Veel Noren waren geschokt dat hij zo weinig emoties toonde tijdens de getuigenverklaringen. Heeft u iets gezien of gehoord dat het tegendeel bewijst?

„Die vraag zullen de psychiaters moeten beantwoorden. Breivik heeft gezegd dat hij het moeilijk vond om al die verhalen aan te horen, maar hij heeft zich er op ingesteld. Als zijn advocaat moet ik het met die informatie doen. De enige die weet wat er in Anders Breivik omgaat, is Anders Breivik zelf.”

De aanklagers achten Breivik ontoerekeningsvatbaar. Zij formuleerden hun eis op basis van tegenstrijdige verklaringen van experts over diens geestesgesteldheid. Denkt u dat dat in zijn voordeel werkt?

„Dat is moeilijk te zeggen. Wij hebben geprobeerd aan te tonen dat hij wel toerekeningsvatbaar is en verantwoordelijk moet worden gehouden voor zijn daden. Ik geef toe dat dat een unieke verdedigingslijn is, maar dat is de lijn die hij zelf wil volgen.”

Durft u een voorspelling te doen over de uitkomst van het proces?

„De uitkomst wordt niet alleen bepaald door de psychiatrische rapporten, maar ook door de getuigenverklaringen in het proces. De vraag is hoe de rechters alles tegen elkaar afwegen. Ik heb daar wel zo mijn gedachten over, maar die deel ik liever niet met u.”

Welke factor wordt bepalend?

„Belangrijk wordt de context waarin de psychiaters Breivik hebben geëvalueerd. In het eerste rapport staat dat hij werd gedreven door geweld en door de wens om te doden. In het tweede rapport wordt hij neergezet als een terrorist met duidelijk politieke motieven. Daar zit veel licht tussen. Wat wordt het uitgangspunt van de rechters? Daar hangt veel van af.”

Zaten er wendingen in het proces die u hebben verrast?

„Nee. Het enige wat mij heeft verrast is de veerkracht van de slachtoffers. Ze waren erg eerlijk over hun verdriet. De loop van het proces zelf was niet verrassend. Voor een abnormale zaak werden er hele normale procedures gevolgd.”

Breivik is er alles aan gelegen om toerekeningsvatbaar te worden verklaard. Gaat hij in hoger beroep als hij krankzinnig wordt verklaard?

„Op 24 augustus zullen wij horen wat hij daar op te zeggen heeft.”

Hij heeft aangegeven dat hij het als een belediging zou ervaren.

„Dat klopt.” Zij begint uitbundig te lachen.

Is dat een antwoord op de vraag of hij in hoger beroep gaat?

„Ja, maar meer wil ik er niet over zeggen. Eerst maar eens het vonnis afwachten.”

    • Danielle Pinedo