De beste Duitse cartoons

Een van de grote misverstanden over de Duitsers is, dat ze geen humor zouden hebben. Toegegeven, het is een volk dat naar tierische Ernst neigt; ze kunnen dodelijk ernstig zijn. Vooral op het werk en in formele situaties kan er geen grap of lachje vanaf. Maar als de werkdag is afgelopen en het bier op tafel staat, wordt in dit land wel degelijk gelachen.

Duitse humor is minder ironisch dan Nederlandse of vooral Britse. Ironie wordt in Duitsland vaak niet begrepen. Toen de Engelse dirigent Simon Rattle chef van de gerenommeerde Berliner Philharmoniker werd, probeerde hij zich aanvankelijk met lichtvoetige Britse humor, doortrokken van ironie, uit lastige situaties tijdens orkestrepetities te redden. Maar dat was aan de Duitse musici niet besteed. De relatie tussen dirigent en orkest leed onder Rattle’s pogingen met humor de verstandhouding te verbeteren. Pas toen hij geen grapjes meer maakte, ging het beter.

De Berlijnse cabaretier Otto Kuhnle, die in Berlijn en Londen optreedt, vatte laatst treffend het verschil tussen Britse en Duitse humor samen: „In Engeland heeft humor een andere sociale status. Wie daar chef wil worden, moet grappen kunnen maken. Anders heeft hij als leidinggevende geen kans. Bij ons is het juist andersom.” Zijn eerste grap op een Britse bühne ging zo: “Hello, my name is Otto Kuhnle and I am a German comedian.” Bulderend gelach.

Bondskanselier Angela Merkel staat erom bekend dat ze in kleine kring graag grapjes maakt. Die gaan meestal op een milde manier ten koste van iemand – doorgaans een andere politicus. Schadenfreude (leedvermaak) heet dat in het Duits, een woord dat tot over de grenzen bekendheid geniet.

Een verhaal apart vormen de Duitse cartoonisten. Die kunnen heel goed zijn. Hun traditie gaat terug tot de tekeningen van Wilhelm Busch (1832 -1908), schepper van de onsterfelijk geworden Duitse stripfiguren Max und Moritz. Veel van Busch’ satirische tekeningen blinken uit in wreedheid en drijven de spot met de toen heersende kleinburgerlijke moraal in Duitsland.

Van de hedendaagse politieke karikaturisten is Klaus Stuttmann een van de besten. Zijn werk wordt onder andere door de Berlijnse Tagesspiegel gepubliceerd. Vooral de manier waarop Stuttmann de bondskanselier neerzet, is hilarisch. De bondskanselier is bij hem een trolachtig wezen; een tot leven gewekte aardappel. Het is weinig flatteus, maar zeer herkenbaar. Naar verluidt kan Merkel er zelf wel om lachen.

tekst Joost van der Vaart

illustraties Klaus Stuttmann

    • Joost van der Vaart