Een Mexicaanse patstelling

Die Angela Merkel, wat een chagrijnig mens is dat zeg. De heren collega’s – Monti, Hollande en Rajoy – komen met het ene na het andere ‘red-de-euro-plan’ en alles wat Merkel zegt is: Nein.

Ja, ze besloot vrijdag samen met de heren 130 miljard euro te investeren in de eurozone en ze mompelde iets over een politieke unie. Ze lachte er geforceerd bij, maar daarmee is de eurozone natuurlijk niet gered. Dan moet ze met meer geld over de brug komen. Als het om het echte redden van de euro gaat, dan gaat Merkel zeuren over discipline, bezuinigen en orde op zaken stellen.

Dat kan toch niet zo doorgaan? Want kijk nou eens naar de eurozone als geheel. Die heeft helemaal geen schuldenprobleem. De gemiddelde staatschuld van de landen in de eurozone is lager dan die van de Verenigde Staten, Engeland of Japan. Zetten de financiële markten die landen onder druk? Nee. Zo groot is het probleem dus niet. Als de eurozone nou eens als één eensgezind geheel zou acteren, als Duitsland nou eens volmondig achter de euro zou gaan staan en zou wapperen met haar portemonnee, dan renden de honden van de financiële markten jankend weg.

Deze analyse over de eurocrisis klinkt het steeds luider. Op de financiële markten, op de opiniepagina’s en op toppen zoals die van de G20 deze week in Mexico. Het Britse opinieweekblad The Economist zette een zinkende boot op de cover genaamd ‘De Wereldeconomie’. Daarboven een tekstballonnetje met de vraag: „Mogen we alstublieft de motor nu weer starten, mevrouw Merkel?” In Nederland krijgt demissionair premier Mark Rutte vergelijkbare kritiek. CDA-leider Sybrand van Haersma Buma verweet Rutte deze week in het AD „gebrek aan daadkracht”.

Maar het gedrag van Rutte en Merkel is volstrekt begrijpelijk: ze kunnen niet anders. Want de eurozone is een verzameling van soevereine staten zonder bovengestelde macht. Er is geen politiecorps. Dat gaat meestal goed, maar sinds een jaar of twee staan de eurolanden tegenover elkaar in wat de Amerikanen een Mexican standoff zouden noemen, een gevaarlijke patstelling. Denk cowboyfilm, en stel je de scène voor waarin twintig zwetende cowboys met getrokken pistolen tegenover elkaar staan. Je weet: dit kan bijna alleen maar slecht aflopen. De patstelling in de eurozone is deze: de landen met hoge schulden (in Zuid-Europa) willen de kredietwaardigheid van Duitsland (en Nederland) lenen. Dat willen ze bijvoorbeeld door gezamenlijk als overheden garant te gaan staan voor alle spaartegoeden in de eurozone (een Europees depositogarantiestelsel, onderdeel van de bankunie). Of via het gezamenlijk aangaan van schulden (de veelbesproken euro-obligaties).

Merkel en Rutte hebben al gezegd dat uiteindelijk best te willen, maar natuurlijk niet zomaar. Duitsland wil niet de pinautomaat worden van Zuid-Europa, en zegt: gelijk oversteken. Laat eerst maar eens zien, meneer Rajoy, dat je zuinig met mijn kredietwaardigheid wil omgaan door te bezuinigen en je banken hard aan te pakken. Pas daarna willen we permanent onze kredietwaardigheid delen.

Geen gekke gedachte, want stel je nou voor dat middenin in zo’n Mexican standoff Mark Rutte gaat roepen: ik ben eurofiel. Ik wil dolgraag veel meer Europa. Ik gooi mijn pistool op de grond! Dat doet een cowboy natuurlijk niet. Een cowboy zegt: ik wil overwegen mijn pistool te laten zakken als jullie dat ook doen. Merkel zegt al maanden telkens opnieuw: ik overweeg euro-obligaties als jullie bezuinigen. Tot nu toe gelooft ze er niet in dat de andere landen hun pistool laten zakken. En dat is niet vreemd als je kijkt naar het gedrag van bijvoorbeeld de Spaanse premier Rajoy en de Franse president Hollande. Terwijl Merkel haar kiezers voorbereidt op ‘meer Europa’, verlaagt Hollande de pensioenleeftijd naar 60 jaar en roept Rajoy stoer dat híj de eurozone heeft gered.

De redenering achter ‘Meer Europa’ is op papier kraakhelder. De eurozone zoals die nu is, is inherent instabiel. De eenheidsmunt zorgt voor kapitaalvlucht uit de landen die toch al met diepe geldproblemen kampen. Gezamenlijk spaartegoeden garanderen en gezamenlijk schuld uitgeven kàn daarvoor een oplossing zijn. Maar dan moeten we heel zeker weten dat Zuid-Europese landen geen misbruik van die pot met geld gaan maken.

Daarom zal de Mexican standoff voortduren. In Europa laten Merkel, Rajoy, Rutte, Monti en Hollande centimeter voor centimeter hun pistolen zakken. Dat voortmodderen is geen brevet van incompetentie, het is maximaal haalbare. Daar zullen columnisten en economen nog heel lang snerend commentaar opgeven, maar Rutte en Merkel doen wat ze kunnen.

Marike Stellinga