'Die compensatie gaat er komen'

Michel van den Berg is voorzitter van de belangenvereniging voor Q-koortspatiënten. Deze week gaf de Nationale ombudsman hem gelijk: de overheid heeft gefaald . „Heeft Nederland wel in de gaten dat er tientallen doden zijn gevallen?”

Nederland, Cuijk, 21-06-12 Michel van den Berg voorzitter van de vereniging voor Q koortspatienten. © Foto Merlin Daleman

De Brabantse kruistocht tegen de gevestigde belangen in Den Haag gaat door. De Nationale ombudsman stelde deze week vast dat de overheid „niet behoorlijk” heeft gehandeld bij de uitbraak van de Q-koorts tussen 2006 en 2009. Michel van den Berg, voorzitter van de vereniging van Q-koortspatiënten had eind vorig jaar de hulp van de ombudsman ingeroepen. De maat was vol. De overheid bleef iedere verantwoordelijkheid van de hand wijzen.

Minister Edith Schippers (VVD) van Volksgezondheid was zelfs niet bereid om de meest schrijnende slachtoffers financieel tegemoet te komen. Ook al had eigen onderzoek in Den Haag, door de commissie Van Dijk, uitgewezen dat de regering te laat had gereageerd bij de uitbraak rond geitenhouderijen in vooral Brabant en Limburg. En, wat erger was, de bevolking onvoldoende had geïnformeerd. Er waren inmiddels 25 doden gevallen, 4000 mensen waren ziek, sommigen hadden een chronisch vorm van de ziekte en zouden de besmetting nooit meer kwijt raken. Anderen leden aan het vermoeidheidssyndroom en moesten hun banen opgeven.

De Nationale ombudsman gaf de patiëntenvereniging Q-uestion, waarvan Van den Berg voorzitter is, gelijk: de overheid heeft aantoonbaar gefaald.

Is een financiële vergoeding van patiënten dichterbij gekomen?

„Zeker. De ombudsman spreekt van ‘niet behoorlijk’. Dat is de zwaarste uitspraak die hij kan doen. Het gaat om de kerntaken van de overheid: het geven van voorlichting, het geven van informatie en het bewaken van de volksgezondheid. Ik heb het, heel gechargeerd, wel eens vergeleken met de kerncentrale in Borsele die ontploft en dat de Nederlandse overheid vervolgens eerst gaat onderzoeken of straling ook in Nederland gevaarlijk is. Dat de Coxiella-bacterie gevaarlijk was, was wereldwijd bekend, ook in Nederland. Het is beangstigend als je je realiseert dat daar bewindslieden zaten, en zitten, die te bang zijn geweest om door te pakken.”

Waarvoor waren zij bang?

„Voor schade in de landbouwsector. Het gaat om het economisch belang. De overheid vraagt zich af wat er gaat gebeuren als je 50.000 geiten laat afmaken, en achteraf blijkt dat dat niet nodig was. Blijkbaar is de angst voor de landbouwsector toch groter geweest dan de angst voor de reactie van de bevolking als er missers worden gemaakt. Met als gevolg enkele tientallen doden die niks meer kunnen zeggen en een aantal patiënten die als kleine groep nog probeert te zeggen: overheid dat kun je zo niet doen.”

De geruimde geitenbedrijven zijn wel gecompenseerd.

„Op een bedrijf na, zijn ze allemaal weer in bedrijf. Ze hebben compensatie gekregen. De stallen staan weer vol en de geitenboer gaat zijn gang weer. Ik besef dat het ook traumatisch is als je je dieren moet laten doodmaken. Maar zij kunnen door. Wij willen datzelfde recht van de overheid om door te kunnen gaan.”

Wat gaat er nu concreet gebeuren?

„We hebben op dit moment een demissionair minister en die moet doen wat de Kamer zegt. Minister Schippers van Volksgezondheid is penvoerder van het Q-koorts dossier.

„Wij hebben ongeveer vijftig schrijnende gevallen voorgelegd van mensen die financieel hard getroffen zijn door de Q-koorts. Die zijn via de ombudsman bij mevrouw Schippers terechtgekomen en die heeft in december gezegd: ik doe daar niks voor, de bestaande opvang is voldoende. Ik begrijp nu dat Schippers die lijst heeft overgedragen aan staatssecretaris Bleker van Landbouw (CDA) om te kijken of hij er nog iets mee kan.”

Wat kan hij dan?

„Hij heeft in ieder geval een schadefonds voor boeren. Mogelijk zit daar nog geld in. Maar het kan ook een politiek spel zijn. Bleker komt niet terug na de verkiezingen, die kan toch geen schade meer oplopen. En Schippers is de nummer 2 van de VVD, dus ik kan me ook voorstellen dat de VVD denkt ‘laten we de schade maar zo gering mogelijk houden’.”

Het CDA sluit de gelederen en houdt de landbouwsector de hand boven het hoofd?

„CDA stond altijd al voor de boer en de landbouw. En als burger word je ermee geconfronteerd dat die landbouwlobby een stevige vinger in de pap heeft.”

Maar die compensatie?

„Die gaat komen!”

Hoe?

„De ombudsman vindt dat er financiële compensatie moet komen, in ieder geval voor de schrijnende gevallen. Wij zelf zouden liever een Q-koortsfonds zien à la asbestfonds, waar patiënten uit kunnen putten. Maar alleen de schrijnende gevallen is voor ons niet genoeg, want er zijn veel meer mensen die financiële schade hebben opgelopen.”

Om wat voor soort schade gaat het?

„Verlies van banen, het niet verlengen van tijdelijke contracten, het verlies van je onderneming, geen beroep kunnen doen op een arbeidsongeschiktheidsverzekering omdat de verzekeraars de ziekte niet erkennen, terugval in de bijstand, gedwongen verkoop van je huis. En als je verder kijkt, kom je uit op de kosten voor de gezondheidszorg: eigen risico, hoge medicijnkosten. Voor Q-koortspatienten is fysiotherapie heel belangrijk. Maar daar worden nog maar negen behandelingen vergoed. De financiële compensatie zie ik ook als een stuk smartegeld. Een erkenning. Het gaat ons niet alleen om geld.”

Heeft u een optelsom gemaakt van al deze kosten?

„Als je iedereen zou moeten compenseren, heb je het over tientallen miljoenen.”

En voor hoeveel zijn de geitenhouders gecompenseerd?

„Dat weet ik niet, maar ik schat voor ongeveer 20 miljoen. De Coxiella is in het milieu gebracht door die geitenhouder en omdat de regering niet op tijd heeft ingegrepen zijn er slachtoffers gevallen. Daar ligt de kern.”

Hoe komt die patiënt nu aan zijn geld?

„Door het geld dat de overheid daar in stopt. Mogelijk aangevuld met geld van de verzekeraars van de geitenhouder.”

En wie zorgt dat dat voor elkaar komt?

„De Tweede Kamer moet dat doen. Bij het Q-koortsdebat in 2010 was er nog geen meerderheid. Alleen de SP en de Partij voor de Dieren (PVDD) waren voor. Ook de roep om een parlementaire enquête door de patiëntenorganisatie en de PVDD kreeg geen meerderheid. Nu is de coalitie uit elkaar gevallen, en je ziet partijen bewegen. Zodra ze een meerderheid hebben, kunnen die partijen de minister opdragen om een fonds te vormen. Lukt dat niet, dan blijven er twee wegen open. De ene is de weg van de patiënt naar de geitenhouder via de Stichting Q-koortsclaim, de andere is van de patiënt naar de overheid. Maar dan kom je in een proces terecht dat op zijn minst tien jaar duurt, want de overheid procedeert altijd tot en met de Hoge Raad.”

Liefst dus nog een debat in de kamer voor het zomerreces, zoals de SP wil?

„Ja, anders gaat het nog maanden duren. Voordeel is wel dat zowat de hele CDA-fractie wordt vervangen, mogelijk door mensen die meer voor ons open staan. Dat Bleker weggaat is ook een voordeel voor ons.”

Want?

„Als er, zoals recent in Limburg een bacterie uitbreekt op een kalkoenenfarm en de kalkoenen onmiddellijk worden geruimd, staat Bleker de dag erop al bij de boer om zijn medeleven te betuigen. Waarom kan dat dan wel? En neem de komkommers tijdens de EHEC-uitbraak; het eerste wat Bleker deed, was de tuinders compenseren. Waarom kan dat voor die sector wel? Daar heb ik verdorie ook recht op! Ik wil dezelfde behandeling als die komkommerboer. Heeft Nederland wel in de gaten dat er tientallen doden zijn gevallen? Als er ergens een auto-ongeluk is met vier dodelijke slachtoffers, dan komt dat in de krant. Hier zijn tientallen doden gevallen. Hoe kun je als overheid net doen alsof er niks aan de hand is?”

De ombudsman heeft alle betrokkenen verhoord. Deels achter geloten deuren.

„Alles moet wijken om overeind te houden: wij hebben het perfect gedaan. De ombudsman spreekt in zijn rapport van ‘de schijn van orkestratie’. Toen ik tijdens die hoorzittingen luisterde naar Klink (oud-minister van Volksgezondheid, red.) en Verburg (oud-minister van Landbouw, red.) dacht ik heel even bij mezelf: wat hebben die mensen toch een ongelooflijke dossierkennis. Maar dan hoor je achteraf dat ze helemaal geen dossierkennis hadden: ze zijn de hele dag door geïnstrueerd. Hun verdediging werd tot in het kleinste detail begeleid. Ze hadden natuurlijk wel wat dossierkennis, dat zal ik niet ontkennen. Maar het grootste deel van hun verweer is die dag opgebouwd. Dat is ook de reden dat wij ons afvragen wat er nog meer onder het tapijt is geveegd. Er moet een parlementaire enquête komen.”

Wat is uw persoonlijk verhaal?

„Ik ben heel erg ziek geweest. Mijn moeder dacht dat ik doodging. Was 16 kilo kwijt. Ik ben in oktober 2009 besmet geraakt. Ik woon in Helmond, hemelsbreed 600 meter van een geitenhouder. Bij mij in de straat zijn, voorzover ik weet, 10 mensen besmet. Het was in de tijd van de Mexicaanse griep. Begin januari 2010 werd de diagnose Q-koorts gesteld. Ik was toen al heel ver heen, had permanent koorts, at niet meer, sliep bijna niet meer. Ik kreeg antibiotica, maar na een week moest ik toch worden opgenomen met een dubbele longontsteking.

„Ik was ver weg, ook psychisch. Acht dagen later voelde ik me als herboren. Maar toen pas bleek dat je er met de bestrijding van de bacterie niet bent. Bij sommigen blijft het duren. Vermoeidheid, spierpijn, gewrichtspijn, concentratieverlies, problemen met autorijden, woordvinding.”

Bent u niet ontzettend kwaad?

„Nee, eerder geïrriteerd. Maar je moet die woede en irritatie op enig moment uit je leven bannen. Ik moet verder. Of er nou wel of niet iets van de overheid komt. Ik wil het boek sluiten, en dat is wat alle patiënten met mij willen.”

De geitenboerderijen draaien weer. Kan dit nog een keer gebeuren?

„Er is pas weer een Q-koortsuitbraak geweest, in Winssen onder de rook van Nijmegen. Die geiten waren allemaal gevaccineerd en toch breekt het weer uit. De bacterie zit in die stal. En ook gewoon bij u in de achtertuin. Alleen niet in zodanige mate dat je er ziek van wordt. Als een besmette geit bevalt dan heb je het over miljarden bacteriën die in een keer, met de wind mee, worden verspreid. Het aantal bacteriën van een geit is voldoende om de hele bevolking van China om te leggen. Hij staat in Amerika op de lijst van biologische wapens, hè.”

    • Renée Postma