Als in een jongensboek

Luke McShane-Robert McFarland, Brits kampioenschap 2000. Wit begint en wint.

D e Engelse webjournalist Mark Crowther schreef naar aanleiding van het Michail Tal Memorial in Moskou: „De Russen hebben ons allen geleerd hoe de presentatie van een schaaktoernooi gedaan moet worden als geld geen rol speelt.” Als geld geen rol speelt, daar zegt hij wel wat.

Je staat vaak versteld van de gretigheid waarmee rijke mensen hun miljoenen in de schaakwereld willen steken. Een paar maanden geleden meldde zich Andrew Paulson, een Amerikaan die zaken doet in Rusland. Paulson heeft de organisatie van het wereldkampioenschap op zich genomen, met alle kwalificatiewedstrijden die daar aan vooraf gaan. Hij heeft met de natte vinger vastgesteld dat er in de wereld meer dan 600 miljoen mensen schaken en hij ziet daarom superzaken in het verschiet.

Er zijn in het verleden meer van dit soort visionairen opgedoken bij de FIDE, maar dat waren fantasten, soms op het criminele af. In het begin beschouwde ik Paulson ook als zo’n fantast, misschien had ik het mis. In interviews spreekt hij verstandige taal en hij heeft een half miljoen dollar als borg gestort als teken dat het hem ernst is.

Ondertussen werkt onze president Kirsan Iljoemzjinov aan de pr van de wereldschaakbond. Vorige week sprak hij in Damascus met een minister over schaakonderwijs op Syrische scholen.

Zijn timing is werkelijk verbluffend. In 2003 bezocht hij Bagdad, een paar dagen voor de Amerikaanse invasie begon, en daar sprak hij met Saddams zoon Uday. Vorig jaar speelde hij tijdens de oorlog in Libië met Moammar Gaddafi een laatste partijtje schaak en nu bezoekt hij de Syrische regering.

Kortom, waar Kirsan komt is de dood niet ver. Machthebbers in het Midden-Oosten schrikken als zij hem zien verschijnen, en prevelen het woord van de profeet – Allahs vrede en zegeningen zijn met hem – die zei: „Dan komt de Engel des Doods totdat hij zit bij zijn hoofd en zegt: O goede ziel, kom naar buiten naar de vergeving en de tevredenheid van Allah.”

Over het Tal Memorial schreef ik vorige week na de zesde ronde, toen Alexander Morozevitsj en Vladimir Kramnik bovenaan stonden. Ze verloren beiden hun volgende twee partijen en toen de laatste ronde begon konden vijf spelers het toernooi nog winnen.

Het werd toch weer onze nummer één, Magnus Carlsen. Als hij eens een keertje een toernooi niet wint is het groot nieuws, dat zich nu niet voordeed.

Over het optreden van de Engelsman Luke McShane zou je een hoofdstuk uit een jongensboek kunnen schrijven. Hij werkt bij een Londense bank en in de schaakwereld is hij een amateur onder de profs. Hij was ook niet echt uitgenodigd voor het toernooi, maar kwam er in terecht na een internetverkiezing.

McShane verloor zijn eerste twee partijen. Hadden de internetstemmers een blunder begaan? Nee, want vervolgens versloeg MacShane het puikje van de schaakwereld: Aronian, Kramnik en Morozevitsj. Hij had zelfs toernooiwinnaar kunnen worden als hij in de laatste ronde van Carlsen had gewonnen, maar daar stopte de overeenkomt met een jongensboek – Carlsen won.

Alexander Morozevitsj-Luke McShane, Tal Memorial Moskou 2012

1. d4 d5 2. c4 c6 3. Pf3 Pf6 4. Pc3 a6 Dit zetje was al in de mode en nu nog meer, sinds Anand het in zijn laatste WK-match speelde. 5. e3 b5 6. b3 Lg4 7. h3 Lxf3 8. gxf3 Pbd7 9. Lg2 e6 10. Ld2 Le7 11. f4 0-0 12. 0-0 Een veilige zet was 12. c5, maar daarna wordt het erg moeilijk om nog iets te ondernemen. 12...bxc4 13. bxc4 Pb6 14. c5 Pc4 15. Le1 Onder het motto dat de slechtste loper sterker is dan het beste paard. 15...Kh8 Zwart staat mooi en begint met deze zet aan een koningsaanval. 16. Pe2 Tg8 17. Pg3 g5 18. Df3 g4 19. hxg4 Pxg4 20. Tc1 Hij denkt aan een kwaliteitsoffer op c4. 20...Df8 21. Lh3 Wit moet oppassen. Als hij hier met 21. Txc4 de kwaliteit offert, wint zwart met 21...Dh6. 21...Pf6 Agressiever lijkt 21...f5, maar dan offert wit met 22. Txc4 dxc4 23. Dxc6 onder gunstige omstandigheden. 22. Kh2 Tb8 23. e4 Voorzichtiger was 23. Lc3. 23...Txg3 Want nu is het zwart die een sterk kwaliteitsoffer kan brengen. 24. fxg3 dxe4 25. Dc3 Pb2 26. Tb1 Pd5 27. Dd2 Pc4 28. Txb8 Dxb8 29. De2 Pce3 30. Th1 Lf6 31. Lg2 Zwart heeft steeds het initiatief gehad, maar de strijd zou nog open zijn als wit nu zijn d-pion had gedekt met 31. Lc3. 31...Lxd4 32. Lxe4 Dit verliest meteen, maar wit was er al slecht aan toe. Een mooie computervariant, veel te moeilijk voor een mens in tijdnood, begint met 32. Dd2 Pg4+ 33. Kh3 Df8 34. Dxd4+ Kg8 35. Kxg4 f5+ en zwart wint hier.

(Zie diagram rechtsboven)32...Pxf4 Deze harde klap moet Morozevitsj overzien hebben. 33. gxf4 Er zit niets anders op. 33...Dxf4+ 34. Lg3 Dxe4 Het is uit. Zwart heeft drie pionnen voor de kwaliteit en beslissende aanval. 35. Te1 Df5 36. Ld6 Dit maakt het zo mogelijk nog erger voor wit, want zijn loper wordt van de verdediging afgesneden. 36...Pg4+ 37. Kg2 Pe3+ 38. Kh2 e5 39. Tg1 Df4+ 40. Kh3 Dh6+ Wit gaf op. Na 41. Kg3 Pf5+ zou hij snel mat gaan.