Vrijwel alle revoluties in Arabische wereld zijn mislukt

In Egypte versterkt het leger zijn greep op de macht. Doordat het parlement is ontbonden heeft de Moslimbroederschap een gevoelig verlies geleden. Zijn aanhangers trekken vandaag naar het Tahrirplein om het presidentschap te redden. De revolutionairen van weleer spelen geen rol meer; net zomin als in veel andere Arabische landen. Sommige oude leiders zijn weg, maar veel vrolijkheid heeft het niet gebracht.

Zestien maanden lang zat Egypte zonder president: nu heeft het er plotseling twee. Hoe langer de officiële resultaten uitblijven – ze waren aangekondigd voor gisteren maar zijn voor onbepaalde tijd uitgesteld – hoe vastbeslotener de twee kampen zijn dat hun kandidaat de winnaar is van de presidentsverkiezingen.

Voor vandaag is nog maar eens opgeroepen tot een massabetoging op het Tahrirplein in Kairo. Sinds gisteren is daar begonnen met een nieuwe zitstaking tegen wat een militaire ‘coup’ wordt genoemd: de ontbinding van het parlement, een nieuw decreet waarin de legerleiding zich een deel van de macht van de president toeëigent, en het uitblijven van het verkiezingsresultaat.

Maar het is niet het Tahrirplein van weleer. Het zijn vooral de aanhangers van de Moslimbroederschap en de andere fundamentalistische partijen die vandaag op straat komen. Veel andere Egyptenaren voelen zich niet betrokken bij wat steeds meer een krachtmeting wordt tussen de fundamentalisten en het leger.

Het valt op dat niet-fundamentalistische politici erg stil zijn gebleven over de ontbinding van het parlement door het Constitutionele Hof vorige week. Dat parlement werd immers gedomineerd door de fundamentalisten, en velen hopen wellicht stiekem dat nieuwe verkiezingen een ander plaatje zullen opleveren.

Het vacuüm zorgt ondertussen voor een niet aflatende stroom geruchten.

Het tweede Egyptische leger zou vanuit de Sinaï op weg zijn naar Kairo. De Moslimbroeders zouden tot de tanden zijn gewapend met wapens afkomstig uit Libië.

Een ‘Algerije-scenario’ wordt steeds vaker genoemd. In dat land brak een wrede burgeroorlog uit nadat het leger in 1991 de parlementsverkiezingen annuleerde toen de fundamentalisten die dreigden te winnen. Saad al-Katatni, de voorzitter van het ontbonden parlement en een Moslimbroeder, vond het gisteren nodig om dat te ontkennen.

„Wat in Algerije is gebeurd, zal in Egypte niet herhaald worden”, aldus Katatni in een interview met persbureau Reuters. „De Egyptenaren zijn anders en bovendien zijn ze niet gewapend.” Nee, zei Katatni, „wij voeren aan de ene kant een legale strijd, en aan de andere kant een volksstrijd op straat.”

Vooral lijkt het erop dat de Moslimbroeders blufpoker aan het spelen zijn. Nu ze hun meerderheid in het parlement kwijt zijn willen ze meer dan ooit dat hun kandidaat, Mohammed Morsi, wel president wordt. Anders zijn ze immers in één klap alle macht kwijt.

Morsi claimde maandagochtend al de overwinning op basis van onvolledige resultaten. Daardoor is een situatie ontstaan waarbij een overwinning door Ahmed Shafiq, een oud-generaal, niet aanvaard zal worden door Morsi’s aanhangers.

Shafiqs campagneleider, Ahmad Sarhan, waarschuwt daar al dagen voor: wordt Shafiq toch tot winnaar uitgeroepen, en komt daar geweld van, dan zal dat de schuld van de Moslimbroederschap zijn.

Tegen de onverzettelijkheid van de Moslimbroeders speelt Shafiq juist de kaart van de redelijkheid uit. Op een persconferentie gisteravond – netjes getimed tijdens de rust van het EK voetbal – zei Shafiq opnieuw dat de verkiezingscommissie de enige arbiter is.

„De media willen dat wij reageren op de claim van de andere partij maar dat gaan wij dus niet doen. De Moslimbroeders beweren over informatie te beschikken die alleen de verkiezingscommissie heeft.”

Shafiq zei er wel bij dat hij vast overtuigd is dat hij de verkiezingen heeft gewonnen.

De Egyptenaar gelooft elke dag minder dat de uitslag in het stemlokaal wordt beslist. „Geen van beide kandidaten zou zelfs de tweede ronde hebben gehaald als er niet was gefraudeerd”, zegt Ayman Monged, een ingenieur die zelf ongeldig heeft gestemd.

Ook het Carter Center, de organisatie van oud-president Jimmy Carter die de verkiezingen heeft gevolgd, kan geen uitsluitsel geven. Het Carter Center kon niet zeggen of de verkiezingen eerlijk zijn verlopen: zijn waarnemers werden gehinderd in de stemlokalen en ze kregen geen toegang tot het centraal tellen van de stemmen.

Wanneer het resultaat wordt bekendgemaakt is nog onduidelijk. Het officiële persagentschap MENA citeerde een lid van de verkiezingscommissie dat verwacht dat de bekendmaking zaterdag of zondag komt. De commissie buigt zich over meer dan 400 klachten die door de diverse partijen zijn ingediend.

Mohamed ElBaradei, het gewezen hoofd van het VN-atoomagentschap die uiteindelijk niet meedeed aan de presidentsverkiezingen, deed gisteren een oproep tot een oplossing voor het te laat is.

„Ik heb er bij de legerleiding en de Moslimbroederschap op aangedrongen dat er onmiddellijk overleg komt om een explosie te vermijden”, zei ElBaradei op Twitter. „De tijd om te handelen is nu.”

    • Gert Van Langendonck