'Versoepeling van ontslagrecht levert 2,5 miljard euro op'

A worker carries a box away from the office of the U.S. investment bank, Lehman Brothers, in the Canary Wharf district of London on September 15, 2008. The ruptured U.S. financial system faces an unprecedented shake-up with Lehman Brothers filing for bankruptcy, Bank of America buying Merrill Lynch and the Federal Reserve saying for the first time it will accept stocks in exchange for cash loans. REUTERS/Andrew Winning (BRITAIN) REUTERS

De aanleiding

Versoepeling van het ontslagrecht zou 2,5 miljard euro per jaar opleveren. Dat schrijft minister Henk Kamp (Sociale Zaken, VVD) afgelopen maandag in een notitie aan de Tweede Kamer. Volgens Kamp zijn er jaarlijks 500.000 tot 600.000 vacatures die gemakkelijker kunnen worden gevuld als ouderen makkelijker doorstromen. Nu zitten zij vaak gevangen in hun huidige baan, omdat ze bij vertrek het recht op een hoge ontslagvergoeding kwijtraken. Volgens de notitie zou versoepeld ontslagrecht leiden tot een stijging van 0,4 procent van de arbeidsproductiviteit, ofwel een groei van de welvaart van 2,5 miljard euro. Verschillende lezers, onder wie Paul van der Hart en Alda Ruesink, vroegen aan next.checkt: is dit zo?

Interpretaties

Vergeleken met andere landen om ons heen wisselen Nederlandse werknemers weinig van vaste baan. Volgens de OESO, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, waarvan de meeste rijke geïndustrialiseerde landen lid zijn, zijn er alleen in Frankrijk en Oostenrijk relatief meer 55-64 jarigen die langer dan tien jaar dezelfde baan hebben.

De versoepeling van het ontslagrecht moet het met name voor oudere werknemers makkelijker maken van baan te wisselen. Die versoepeling bestaat grofweg uit drie maatregelen. Ten eerste hoeven werkgevers vanaf 2014 niet meer vooraf toestemming te vragen aan het UWV of de kantonrechter als ze een werknemer willen ontslaan. Inachtneming van een opzegtermijn van twee maanden en de mogelijkheid tot reageren achteraf is voldoende. Ten tweede wordt de ontslagvergoeding beperkt tot maximaal een half jaarsalaris. Dat is een kwart van de maximale ontslagvergoeding die werknemers nu kunnen krijgen. Tot slot betalen de werkgevers straks de eerste zes maanden van de WW, die nu nog voor rekening van de overheid komt.

Hoe is er gemeten?

De 2,5 miljard euro die deze maatregelen volgens minister Kamp opleveren, is gebaseerd op berekeningen van het Centraal Plan Bureau. Het CPB baseert zich op haar beurt op de OESO-index voor ontslagbescherming voor vaste contracten. De OESO inventariseert welke maatregelen ontslag bemoeilijken. Daarvoor zijn tien indicatoren. De score op deze punten geeft een land een bepaald cijfer op de OESO-index voor ontslagbescherming. Een verlaging van één punt op deze index leidt volgens het CPB tot een groei van 1,2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) op de lange termijn. Het CPB komt tot die conclusie op basis van twee onafhankelijk rapporten. Het ene is van de Amsterdamse hoogleraren economie Erik Bartelsen Pieter Gautier, het andere is een document van de OESO zelf.

En, klopt het?

In 2011 bedroeg het bbp van Nederland 613 miljard euro. Volgens het CPB zou, als gevolg van de maatregelen, de score van Nederland op de OESO-index afnemen van 2,1 naar 1,7. Dat wil zeggen dat het bbp toeneemt met 0,4 keer 1,2 procent van 613 miljard euro, ofwel 2,94 miljard euro. De plannen zouden dus zelfs meer moeten opleveren dan de 2,5 miljard die minister Kamp in zijn notitie noemt. Volgens zijn woordvoerder is dat bedrag naar beneden afgerond, omdat de OESO-schaal en de 1,2 procent afgeronde getallen zijn.

Of de maatregelen er inderdaad voor zorgen dat de vacatures sneller worden vervuld, is niet met zekerheid te zeggen. Volgens de OESO en de Amsterdamse hoogleraren wel, volgens critici als professor Alfred Kleinknecht (Technische Universiteit Delft) en Cees Loonstra (Erasmus Universiteit Rotterdam) niet: zij stellen dat oudere werknemers door de versoepeling van het ontslagrecht juist sneller worden ontslagen en dat omscholing niet zonder meer zal leiden tot een nieuwe baan.

Er zijn echter geen alternatieve modellen om de economische impact van ontslagbescherming te voorspellen dan de OESO-index. Het CBP had het groeipercentage van 1,2 procent wellicht (iets) lager kunnen inschatten als zij andere wetenschappers had ingeschakeld, maar groeiprognoses blijven altijd een ruwe schatting, zegt arbeidseconoom Jules Theeuwes, emeritus hoogleraar van de Universiteit van Amsterdam: „En met die data van de OESO zit het wel snor.”

Gezien de onafhankelijkheid en deskundigheid van het CPB en het feit dat hun kwantitatieve analyse is onderbouwd met betrouwbare rapporten van de OESO, die gebaseerd zijn op data uit meer dan veertig verschillende landen, beschouwen wij de bewering van minister Kamp – hoewel een prognose – als voldoende gestaafd.

Conclusie

Minister Kamp stelt dat een soepeler ontslagrecht 2,5 miljard euro aan extra welvaart zal opleveren. Volgens de uitvoerig onderbouwde rekenmodellen van de OESO en het CPB zat hij daarmee aan de conservatieve kant: deze rekenkamers komen zelfs uit op een toegevoegde waarde van 2,94 miljard. Economische voorspellingen als deze blijven altijd een kwestie van interpretatie en speculatie, maar er zijn geen betrouwbare modellen die het ongelijk van de minister bewijzen. next.checkt beoordeelt de bewering dan ook als waar.

    • Rolinde Hoorntje